Zygmunt Lietz
Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 roku
Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza
Warszawa 1958
Sygnatura SIRrVIb/7-71
Traktat Wersalski pozostawił mieszkańcom decyzję o przebiegu granicy polsko niemieckiej w Prusach Wschodnich.
Niestety głosowanie odbywało się w katastrofalnej sytuacji militarnej dla Polski, gdy wojska bolszewickie zbliżały się do Warszawy, a armia polska cofała się na całym froncie.
Wynik głosowania był dla Polski miażdżący.
Za przynależnością do Polski opowiedziało się zaledwie 3% głosujących.
Stało się tak mimo, że Polacy stanowili około połowy mieszkańców Powiśla, Warmii i Mazur.
Autor skupia się na przyczynach porażki związanych z:
- długoletnim oderwaniem Powiśla i Warmii od Polski
- sprzyjającej Niemcom postawie członków Komisji Międzysojuszniczych reprezentujących Anglię, Włochy i Japonię
- masowy udział w głosowaniu emigrantów z Niemiec
- brak równouprawnienia języka, zgromadzeń i propagandy polskiej
- brak poczucia bezpieczeństwa Polaków, wynikłego z nikłej ilości wojsk alianckich
- silny terror bojówek niemieckich, przekupstwo, oszczerstwa, fałszowanie list, skuteczność propagandy niemieckiej
- fatalna sytuacja gospodarcza, społeczno-polityczna i wojskowa Polski w czasie plebiscytu
- brak zainteresowania kraju sprawa plebiscytu