Dział Informacyjno-Bibliograficzny Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej - Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu zaprasza Państwa do wysłuchania 20 odcinka podcastu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom, dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.
W Informatorium zgromadziliśmy kilka tysięcy książek i czasopism poświęconych regionowi kujawsko-pomorskiemu.
Na dzisiejszym spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)".
Autorem książki jest Kamil Ściesiński – adiunkt w Dziale Historii w Muzeum Okręgowym w Bydgoszczy.
Książka "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)" zdobyła Nagrodę Główną – Grand Prix III Konkursu o Nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego dla Najlepszej Książki o Tematyce Regionalnej.
Książka "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)" traktuje o dziejach jednej z największych i najprężniej działających instytucji kultury w Bydgoszczy.
Książka została napisana z okazji 100-lecia powstania Muzeum.
Autor przybliża początki, rozwój oraz funkcjonowanie placówki i jej kulturotwórczą rolę dla miasta i regionu.
Wyjątkowa rocznica powstania Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy skłoniła autora do refleksji nad znaczeniem tej najstarszej instytucji muzealnej w dziejach Bydgoszczy i jej miejscem na kulturalnej mapie Polski.
W publikacji przybliżono życiorysy ludzi, którzy w kolejnych dekadach wiązali swoje zawodowe życie z bydgoską placówką.
Wyraźnie zaznaczono też wkład kolejnych pokoleń muzealników w rozwój instytucji.
Opisano w niej zarówno losy pracowników i kolekcji, które powstawały w międzyczasie w Muzeum, ale także różne ciekawostki, pokazujące to, że historia muzeum jest żywa i pasjonująca.
Transkrypcja:
Podcast o książce "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)"
Dzień dobry
Zapraszam Państwa do wysłuchania 20 odcinka podcastu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom, dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.
Nazywam się Grzegorz Barecki i jestem pracownikiem Działu Informacyjno - Bibliograficznego Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.
Dział ten zajmuje się między innymi:
• pieczą
nad księgozbiorem regionalnym,
• udostępnianiem
książek i czasopism z terenu Kujaw i Pomorza,
• udzielaniem
informacji o naszym regionie.
W Informatorium zgromadziliśmy kilka tysięcy książek i czasopism poświęconych regionowi kujawsko-pomorskiemu.
Na dzisiejszym spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)".
Autorem książki jest Kamil Ściesiński – adiunkt w Dziale Historii w Muzeum Okręgowym w Bydgoszczy.
Książka "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)" zdobyła Nagrodę Główną – Grand Prix III Konkursu o Nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego dla Najlepszej Książki o Tematyce Regionalnej.
Książka została wydana w 2023 roku przez Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.
Kamil Ściesiński jest absolwentem historii na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.
Wśród jego osiągnięć jest też trzecie miejsce w konkursie o Nagrodę Prezydenta miasta Bydgoszczy za związaną z Bydgoszczą pracę magisterską pod tytułem „Trudny powrót Bydgoszczy do Macierzy. Życie polityczne miasta od zakończenia I wojny światowej do odzyskania niepodległości w styczniu 1920 r. w świetle miejscowej prasy polskiej i niemieckiej”.
Książka "100 lat Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)" traktuje o dziejach jednej z największych i najprężniej działających instytucji kultury w Bydgoszczy.
Książka została napisana z okazji 100-lecia powstania Muzeum.
Autor przybliża początki, rozwój oraz funkcjonowanie placówki i jej kulturotwórczą rolę dla miasta i regionu.
Wyjątkowa rocznica powstania Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy skłoniła autora do refleksji nad znaczeniem tej najstarszej instytucji muzealnej w dziejach Bydgoszczy i jej miejscem na kulturalnej mapie Polski.
W publikacji przybliżono życiorysy ludzi, którzy w kolejnych dekadach wiązali swoje zawodowe życie z bydgoską placówką.
Wyraźnie zaznaczono też wkład kolejnych pokoleń muzealników w rozwój instytucji.
Opisano w niej zarówno losy pracowników i kolekcji, które powstawały w międzyczasie w Muzeum, ale także różne ciekawostki, pokazujące to, że historia muzeum jest żywa i pasjonująca.
Publikację napisano w oparciu o bogaty materiał źródłowy pochodzący z Muzeum oraz z Archiwum Państwowego w Bydgoszczy.
Książka została napisana w układzie chronologicznym dostosowanym do specyfiki dziejów Muzeum.
Praca została podzielona na 6 rozdziałów.
Rozdział I – 1880-1923
Rozdział II – 1923-1939
Rozdział III – 1939-1945
Rozdział IV – 1945-1975
Rozdział V – 1975-1992
Rozdział VI – 1992-2023
Autor uniknął przy tym ściśle kronikarskiej formy narracji.
Każdy rozdział dzieli się na
cztery części, w których omówiono organizację Muzeum, kadrę, zbiory i wystawy.
Na początku każdego rozdziału umieszczono wprowadzenie do przedstawionego okresu, a na końcu krótkie syntetyczne podsumowanie.
Rozdział I – 1880-1923
Pierwszy rozdział opisujący genezę inicjatyw zmierzających do utworzenia Muzeum ma charakter wprowadzający.
Idea powołania nad Brdą instytucji muzealnej narodziła się w ostatniej ćwierci XIX wieku.
W 1880 roku powstało Historischer Verein zu Bromberg (Towarzystwo Historyczne w Bydgoszczy).
Jednym z głównych celów towarzystwa było gromadzenie pamiątek związanych z przeszłością miasta i regionu.
Rozdział opisuje zagadnienia dotyczące kreowania pierwszych zbiorów, które będą stanowić trzon przyszłego Muzeum Miejskiego.
Członkowie Historischer Verein zu Bromberg rozpoczęli działalność zbieracką, mającą na celu zgromadzenie w jednym miejscu przedmiotów związanych z przeszłością Bydgoszczy i okolic.
Znakomitą część tego grona stanowili profesorowie – nauczyciele bydgoskich gimnazjów.
Wśród nich wyróżniał się dr Erich Schmidt, autor pierwszej monografii poświęconej dziejom Bydgoszczy.
Szczególnie szybko rozrastała się kolekcja numizmatów Towarzystwa.
Związane to było z licznymi odkryciami archeologicznymi.
Należy tu wymienić odnaleziony w Żninie skarb dwóch tysięcy monet.
Zbiory były składowane w jednej z sal Gimnazjum Królewskiego – dzisiaj to I Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida.
Już w 1881 roku zorganizowano w Gimnazjum Królewskim pierwszą wystawę zbiorów historycznych.
W 1890 roku zbiory przeniesiono do zamkniętego przez Prusaków kościoła Klarysek i tam też udostępniano je zwiedzającym.
W 1895 roku bydgoskie zbiory wzbogaciły się o egzotyczną kolekcję przedmiotów pochodzących z niemieckich kolonii w Afryce Zachodniej.
Już po klęsce Niemiec w I wojnie światowej w 1919 roku w Bydgoszczy utworzono Bromberger Museumverein (Bydgoskie Towarzystwo Muzealne).
Niestety zajęło się ono przede wszystkim ewakuacją najcenniejszych zbiorów do Niemiec, w związku z przewidywanym powrotem Bydgoszczy do Polski.
Rozdział II – 1923-1939
W rozdziale drugim omówiono utworzenie Muzeum Miejskiego 5 sierpnia 1923 roku i jego działalność w okresie międzywojennym.
Siedzibą Muzeum został budynek dawnej Miejskiej Kasy Oszczędności przy Starym Rynku.
Pierwszym dyrektorem Muzeum został ks. Jan Klein, dotychczasowy kustosz Biblioteki Miejskiej.
Mimo wielu przeszkód zapoczątkowane w okresie międzywojennym galerie i kolekcje stworzyły interesującą ofertę.
Zorganizowano wówczas ponad 120 wystaw czasowych w Muzeum, nie licząc ekspozycji stałej.
Ciekawe i odważne wystawy przyczyniły się do powstania renomy Muzeum w północnej Polsce.
Najważniejszym wydarzeniem w dziejach Muzeum Miejskiego było pozyskanie w 1937 roku bogatej kolekcji prac i pamiątek osobistych po Leonie Wyczółkowskim.
Malarz w 1923 roku zamieszkał w podbydgoskim Gościeradzu.
Wdowa po artyście Franciszka Wyczółkowska przekazała do Muzeum jego pracy olejne, akwarele, rysunki, grafiki, wyposażenie pracowni, rzeczy osobiste w liczbie 942 eksponatów.
Rozdział III – 1939-1945
Trzecia część książki obejmuje okres okupacji niemieckiej w Bydgoszczy.
Miasto zostało wcielone bezpośrednio do III Rzeszy.
Bydgoszcz miała stać się silnym centrum niemczyzny.
Muzeum kontynuowało swą działalność, spełniając cele propagandowe Niemiec.
Szczęściem w nieszczęściu było uznanie przez władze okupacyjne bydgoskiego Muzeum i jego zbiorów za niemieckie, co oznaczało, że znajdowały się pod ochroną i niedopuszczalna była ich grabież i wywożenie zbiorów do innych niemieckich muzeów.
Do Muzeum trafiały liczne zbiory, jako tak zwane zabezpieczone dobra kultury, przejęte przez władze nazistowskie.
Do Muzeum powróciła również część zbiorów wywiezionych w 1919 roku do Berlina.
W związku z wyburzeniem zachodniej pierzei Starego Rynku Muzeum musiało jednak zmienić siedzibę.
Ostatecznie zajęło kamienicę po byłym Lombardzie przy ul. Pocztowej.
Klęski niemieckie na froncie wschodnim sprawiły że od czerwca 1943 roku do grudnia 1944 przeprowadzono decentralizacją zbytków muzealnych.
Muzealia były rozmieszczane w małych miejscowościach w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Bydgoszczy, najczęściej w zabudowaniach majątków ziemskich.
Przeprowadzona prze władze niemieckie decentralizacja zbiorów zakończyła się w efekcie utratą znacznej części niezwykle cennych dzieł sztuki i zabytków.
W wyniku działań wojennych dwory były palone, skrzynie rozbijane, zabytki niszczone.
Rozdział IV – 1945-1975
W rozdziale opisano okoliczności odbudowy Muzeum w pierwszych dekadach funkcjonowania Polski Ludowej.
Zachowano nazwę Muzeum Miejskie dodając w 1946 r. imię patrona, na którego wybrano Leona Wyczółkowskiego.
11 kwietnia 1946 roku Muzeum otwarto w jego nowej głównej siedzibie przy ul. Gdańskiej 4, z której korzysta do dzisiaj.
Nastąpiła znacząca rozbudowa struktury i wielokrotne zwiększenie liczby pracowników Muzeum.
W 1964 roku na potrzeby Muzeum przekazano również Spichrze nad Brdą przy ul. Grodzkiej.
W 1966 roku Muzeum po raz pierwszy w swojej historii zorganizowało wystawę za granicą, we francuskim Nancy.
W 1971 roku przeprowadzono pierwszy raz pełną inwentaryzację muzealiów własnych i powierzonych.
Rozdział V – 1975-1992
Chronologia rozdziału związana jest ze zmianami organizacyjnymi w działalności Muzeum.
W 1975 roku Muzeum zyskało status Muzeum Okręgowego, co było równoznaczne z objęciem nadzoru nad innymi muzeami i izbami muzealnymi w województwie.
W 1992 roku od bydgoskiego Muzeum odłączyły się jego oddziały zamiejscowe w Żninie, Wenecji, Tucholi i Kcynii.
W tym okresie Muzeum przejęło zabytkowe obiekty położone na Wyspie Młyńskiej w Bydgoszczy.
W 1981 roku Muzeum nabyło kolekcję Jana Cybisa, liczącą 56 prac, częściowo jako zakup, a częściowo jako darowiznę przekazaną przez wdowę Helenę Cybisową.
Rozdział VI – 1992-2023
Ostatni rozdział przedstawia trudną drogę instytucji od skomplikowanego pod względem finansowym okresu transformacji ustrojowej, aż do budowy nowoczesnego, wielodziałowego Muzeum.
W okresie tym poddano rewitalizacji budynki na Wyspie Młyńskiej oraz pozyskano nowe obiekty takie jak Exploseum i Apteka pod Łabędziem.
Zakończono też rewitalizację i rozbudowę głównej siedziby Muzeum.
Przeprowadzono też remont generalny Spichrzów nad Brdą.
W strukturze Muzeum największą rolę odgrywają Dział Sztuki, Dział Historii, Dział Archeologii, Dział Historii Techniki, Dział Biblioteka i Czytelnia, Dział Nauki i Literatury, Dział Edukacji, Dział Technicznej Realizacji Wystaw i Wydarzeń.
W strukturze Działu Sztuki znajdują się:
- Galeria Leona Wyczółkowskiego,
- Galeria Sztuki do 1945 r.,
- Galeria Sztuki Współczesnej,
- Galeria Desingu,
- Galeria Fotografii Artystycznej,
- Galeria Grafiki i Rysunku,
- Pracownia Muzyki.
W obrębie Działu Historii funkcjonują:
- Pracownia Numizmatyki,
- Pracownia Medycyny i Farmacji,
- Pracownia Etnografii,
- Pracownia Historii Powszechnej,
- Pracownia Historii Bydgoszczy i
Regionu,
- Pracownia Fotografii
Historycznej.
Na podkreślenie zasługuje też działalność wydawnicza Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy.
Bardzo
polecam lekturę książki „100 lat Muzeum
Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (1923-2023)”.
To ważna pozycja w historiografii poświęconej dziejom Bydgoszczy oraz polskiego muzealnictwa.
Utworzenie Muzeum Miejskiego w 1923 roku patrząc z perspektywy jubileuszu 100-lecia instytucji okazało się być wielkim sukcesem.
Szczególnie przełomowym wydarzeniem było przekazanie Muzeum gmachu przy ul. Gdańskiej, który stał się jego własną i stałą siedzibą.
Wielkim osiągnięciem Muzeum jest pozyskiwanie kolejnych zabytkowych budynków i przekształcanie ich w ważne miejsca kultury na mapie Bydgoszczy.
Muzeum na przestrzeni ostatnich 100 lat zorganizowało ponad tysiąc wystaw.
Jest bez wątpienia najważniejszą instytucja kultury w Bydgoszczy, z którą pod względem bogactwa i różnorodności zbiorów, tradycji i wielości oddziałów, nie może konkurować żadna placówka w mieście.
Książkę uzupełnia „Kalendarium historii Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy”.
Opracowanie jest bogato ilustrowane, zawiera mnóstwo archiwalnych zdjęć przedstawiających działalność Muzeum, jego zbiory i pracowników.
Był
to kolejny odcinek cyklu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, w którym prezentuję
najciekawsze książki związane z naszym regionem.
Wszystkie one są dostępne w Dziale Informacyjno-Bibliograficznym Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu przy ul. Słowackiego 8.
Dziękuję za uwagę i pozdrawiam serdecznie.
