Dział Informacyjno-Bibliograficzny Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej - Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu zaprasza Państwa do wysłuchania 12 odcinka naszego podcastu "Biblioteka Kujaw i Pomorza".
Podcast poświęcony jest najciekawszym książkom dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.
Dziś polecamy Państwu książkę „Klemens Carnot Krajewski i jego Toruń. Etnograf, historyk architektury i muzyk” autorstwa Lidii Smentek.
Książka została wydana w 2021 roku przez Polskie Wydawnictwa Reklamowe w Toruniu.
Wydanie dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa
Kujawsko-Pomorskiego
Lidia Smentek przypomniała bardzo ważną postać dla naszego
regionu.
Klemens Carnot Krajewski, żyjący w latach 1915-1975, był osobą obdarzoną wieloma talentami i pasjami.
Z zawodu był historykiem architektury i etnografem, z
zamiłowania muzykiem, kompozytorem i muzykologiem, z powołania pedagogiem, z wykształcenia zabytkoznawcą i konserwatorem, z wyboru został torunianinem.
Jako kompozytor skomponował blisko 50 utworów, wśród nich
„Pieśń o Toruniu”.
Jako architekt napisał „Małą encyklopedię architektury i
wnętrz”.
Jako etnograf napisał rozprawę doktorską „Tradycyjne
budownictwo chałup ziemi chełmińskiej : studia etnograficzne”
Jako miłośnik Torunia wiele lat publikował na łamach
lokalnych gazet, artykuły popularyzujące dzieje i zabytki Torunia.
Jako pedagog znaczną część swego życia poświęcił pracy z
młodzieżą szkolną.
Biografię Klemensa Krajewskiego uzupełniają oryginalne
materiały fotograficzne i ikonograficzne.
TRANSKRYPCJA
Podcast
O książce: Klemens Carnot Krajewski i jego Toruń.
Dzień dobry
Zapraszam Państwa do wysłuchania 12 odcinka podcastu
„Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom
dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.
Nazywam
się Grzegorz Barecki i jestem pracownikiem Działu
Informacyjno-Bibliograficznego Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy
Kopernikańskiej w Toruniu.
Dział
ten zajmuje się między innymi
·
pieczą
nad księgozbiorem regionalnym,
·
udostępnianiem
książek i czasopism z terenu Kujaw i Pomorza,
·
udzielaniem
informacji o naszym regionie.
W
Informatorium zgromadziliśmy kilka tysięcy książek i czasopism poświęconych
regionowi kujawsko-pomorskiemu.
Na dzisiejszym
spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę „Klemens Carnot Krajewski i jego Toruń. Etnograf, historyk architektury i
muzyk” autorstwa Lidii Smentek.
Lidia Smentek jest profesorem nauk fizycznych.
Obecnie mieszka w Stanach Zjednoczonych w Nashville.
W czasie swojej kariery naukowej opublikowała ponad sto artykułów
naukowych w renomowanych międzynarodowych czasopismach naukowych.
Obecnie jako torunianka zajmuje się popularyzacją wiedzy o
przeszłości Torunia i wybitnych mieszkańcach miasta.
Na uwagę zasługują jej arcyciekawe książki regionalne:
- Zygmunt Moczyński : podróż do źródeł
- Tryptyk historyczny : na jubileusz 450-lecia Gimnazjum
Toruńskiego (1568-2018)
- Co widzą Toruńskie Anioły? : raport z okazji stulecia
powrotu do Macierzy 1920-2020
- Spadająca co sekundę kropla wody odświeża pamięć :
Batalion Śmierci za Wolność
Książka „Klemens Carnot Krajewski i jego Toruń” została
wydana w 2021 roku przez Polskie Wydawnictwa Reklamowe w Toruniu.
Wydanie dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa
Kujawsko-Pomorskiego
Lidia Smentek przypomniała bardzo ważną postać dla naszego
regionu.
Klemens Carnot
Krajewski, żyjący w latach 1915-1975,
był osobą obdarzoną wieloma talentami i pasjami.
Z zawodu był historykiem architektury i etnografem, z
zamiłowania muzykiem, kompozytorem i muzykologiem, z powołania pedagogiem, z
wykształcenia zabytkoznawcą i konserwatorem, z wyboru został torunianinem.
Jako kompozytor skomponował blisko 50 utworów, wśród nich
„Pieśń o Toruniu”.
Jako architekt napisał „Małą encyklopedię architektury i
wnętrz”.
Jako etnograf napisał rozprawę doktorską „Tradycyjne
budownictwo chałup ziemi chełmińskiej : studia etnograficzne”
Jako miłośnik Torunia wiele lat publikował na łamach
lokalnych gazet, artykuły popularyzujące dzieje i zabytki Torunia.
Jako pedagog znaczną część swego życia poświęcił pracy z
młodzieżą szkolną.
Biografię Klemensa Krajewskiego uzupełniają oryginalne
materiały fotograficzne i ikonograficzne.
Biografia Klemensa Krajewskiego powstała, dzięki
zaangażowaniu i pomocy jego wnuczki Kamilli Krajewskiej-Kełpińskiej, która udostępniła
autorce archiwum rodzinne.
Lidia Smentek wykorzystała również wspomnienia członków
rodziny i znajomych Klemensa Krajewskiego.
Biografię „Klemens Carnot Krajewski i jego Toruń” rozpoczyna
przedmowa Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotra Całbeckiego oraz prolog
Lidii Smentek, poświęcony okolicznościom powstania książki.
Biografia składa się z dwóch części: Klemens Krajewski W
Toruniu oraz Klemens Krajewski O Toruniu.
W części pierwszej Lidia Smentek opisała biografię Klemensa
Krajewskiego, wszelkie przejawy jego aktywności, rodzinne korzenie, zasługi na
wielu polach.
Część druga to opis miasta Torunia i jego zabytków
sporządzony przez samego Klemensa Krajewskiego.
Na opis składają się 33 artykuły opublikowane w lokalnych
gazetach w latach 1958-1969.
Cześć I – Rozdział 1
– Szkice do rodzinnego portretu
Rozdział opisuje młodość Klemensa Krajewskiego.
Kanwą odtworzenia jego biogramu jest wspomnienie kuzyna
bohatera Leonarda Jarzębowskiego opublikowane w 1992 roku w „Roczniku Toruńskim”.
Klemens Krajewski urodził się w 1915 roku w Brodnicy.
W 1935 roku otrzymał dyplom w Państwowym Seminarium
Nauczycielskim w Grudziądzu.
Pracował jako nauczyciel w Kornatowie koło Chełmna.
Od 1936 roku dojeżdżał do Torunia na zajęcia w
Konserwatorium Muzycznym.
Jego talent muzyczny rozwijał profesor Zygmunt Moczyński.
Między Klemensem Krajewskim a Zygmuntem Moczyńskim nawiązały
się silne więzi przyjaźni.
Okres okupacji spędził w Toruniu, pracując w drukarni.
W 1940 roku ożenił się z Ireną Rygielską.
Odmówił podpisania niemieckiej volkslisty, za co został
skierowany do obozu pracy w Gdańsku.
Był robotnikiem przymusowym w stoczni.
Po wojnie powrócił do Torunia i w 1945 roku
został kierownikiem szkoły podstawowej nr 12 na Podgórzu.
Zamieszkał w mieszkaniu przy ul. Moniuszki 37.
Biogram Klemensa Krajewskiego z czasów okupacji uzupełnia
szkic „Wrzesień 1939 we Lwowie”
opisujący ewakuację jego narzeczonej Ireny Rygielskiej wraz z innymi uchodźcami
na początku wojny.
Kolejny szkic „Proza życia w wyzwolonym Toruniu” opisuje
trudne początki egzystencji rodziny w Toruniu w latach 1945-1949, na podstawie
dokumentów z archiwum Klemensa Krajewskiego.
Część I – Rozdział 2
– Rodzinne szkice do portretu.
W rozdziale autorka biografii oddała głos synom Klemensa
Krajewskiego, Erwinowi i Sławomirowi.
Lidia Smentek przeprowadziła z nimi wywiady w jeszcze w 2013
roku, w trakcie swojej pracy nad książką o Zygmuncie Moczyńskim.
Synowie opowiadają o pasji muzycznej Klemensa Krajewskiego,
o jego kompozycjach, obecności muzyki w domu i o swoich wspomnieniach z
dzieciństwa.
Dzięki rozmowie dowiadujemy się o historii pseudonimu
Carnot, jakim Klemens Krajewski sygnował swoje utwory muzyczne.
Klemens Krajewski używał pseudonimu, gdyż przede wszystkim
był nauczycielem i według niego, twórczość muzyczna nie licowała z wykonywanym
zawodem.
Rozdział uzupełnia wspomnienie Marcina Nadolskiego,
siostrzeńca Klemensa Krajewskiego, opublikowane w internecie w 2013 roku.
We wspomnieniu znajdziemy wiele cennych informacji o rodzicach
Klemensa Krajewskiego i atmosferze jego rodzinnego domu.
Część I – Rozdział 3
– Historyk architektury i etnograf z zawodu
Rozdział poświęcony jest karierze akademickiej Klemensa
Krajewskiego.
Na początku poznajemy sylwetki trzech osób, które odegrały
ważna rolę w badaniach naukowych bohatera książki.
Były to profesor Bożena Stelmachowska, dr Wanda Brzeska i profesor
Maria Znamierowska-Prüfferowa.
Podrozdział
„Akademickie zmagania” rozpoczyna się od opisu pięcioletnich studiów Klemensa
Krajewskiego na Wydziale Sztuk Pieknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w
Toruniu na kierunku zabytkoznawstwo i konserwatorstwo.
Studia
ukończył w 1951 roku cały czas łącząc naukę z pracą nauczyciela.
Jednocześnie
w latach 1949-1953 był też słuchaczem etnologii u prof. Bożeny Stelmachowskiej.
Swoje
badania naukowe poświęcił historii architektury, a zwłaszcza budownictwu
ludowemu.
Wyspecjalizował
się również w folklorze muzycznym.
Już w 1957 roku przygotował pierwotną wersje swojej pracę
doktorskiej „Architektonika wytworów ludowych jako jeden z czynników
rozwojowych architektury i muzyki narodowej”.
W skutek śmierci promotorki doktoratu prof. Bożeny
Stelmachowskiej, nastąpiła zmiana koncepcji dysertacji.
Nowa promotorka profesor Maria Znamierowska-Prüfferowa zawęziła temat
doktoratu do „Tradycyjnego budownictwa chałup Ziemi Chełmińskiej”.
Skutkiem
tego było niestety usunięcie z rozprawy problematyki muzyki ludowej i jej
związków z muzyką narodową.
Finał
nastąpił dopiero w 1967 roku, kiedy to Klemens Krajewski otrzymał tytuł doktora
nauk humanistycznych.
Po zdobyciu doktoratu Klemens Krajewski napisał książkę,
która przyniosła mu wielką popularność.
Była to „Mała encyklopedia architektury i wnętrz” z 1974
roku.
Encyklopedia zawierała 4000 haseł i zyskała uznanie u
czytelników oraz w gronie specjalistów.
Klemens Krajewski przygotował też do wydania encyklopedię
„Budowle zamkowe w Polsce”, która zachowała się w formie rękopisu i
maszynopisu.
Kolejnym dziełem zachowanym w rękopisie jest encyklopedia „W
kręgu palety” poświęcona malarstwu.
Podrozdział „Droga do doktoratu” daje odpowiedź na pytanie
dlaczego Klemens Krajewski musiał czekać tak długo na uzyskanie stopnia
doktorskiego.
Lidia Smentek przedstawiła zbiór dokumentów urzędowych,
które ilustrują spotykane przez Klemensa Krajewskiego na drodze do doktoratu
przeciwności nie tylko losu.
Część I – Rozdział 4
– Pedagog z powołania
Jako absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Grudziądzu
Klemens Krajewski był dobrze przygotowany do pracy nauczyciela.
Od 1936 do 1939 roku był nauczycielem w szkole podstawowej w
Kornatowie.
Po wojnie w latach 1945 – 1950 był nauczycielem w szkole podstawowej
nr 12 w Toruniu.
Od 1950 do 1952 roku pracował
w Liceum Pedagogicznym w Toruniu.
Był nauczycielem śpiewu, muzyki i gry na instrumentach.
Od 1952 roku przez 23 lata do swojej śmierci w 1975 roku był
nauczycielem w Technikum Budowlanym.
Wykładał historię architektury, planowanie przestrzenne i
rysunek techniczny.
W 1972 roku otrzymał tytuł profesora szkoły średniej.
Część I – Rozdział 5
– Carnot. Muzyk, kompozytor i muzykolog z zamiłowania.
Klemens Krajewski wszystkie swoje kompozycje muzyczne
podpisywał pseudonimem Carnot.
Lidia Smentek wskazuje na kilka hipotez dotyczących
pochodzenia tego pseudonimu.
Przed wojną w Konserwatorium Muzycznym w Toruniu uczył się
kompozycji, dyrygentury i prowadzenia chóru u Zygmunta Moczyńskiego.
Pasja muzyczna Klemensa Krajewskiego trwała przez całe jego
życie.
Już w młodości zaczął komponować utwory na fortepian, pieśni
i piosenki.
Po wojnie był jednym z organizatorów i kierował Chórem
Akademickim Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Jako student stworzył Chór Rewelersów, dla którego
komponował piosenki.
Wśród nich znalazła się „Pieśń o Toruniu”.
Utwór ten został skomponowany jeszcze w 1943 roku podczas
uwięzienia autora w obozie pracy w Gdańsku.
Klemens Carnot Krajewski stworzył też w 1956 roku poemat
symfoniczny „Sen o wolności”, napisany na międzynarodowy konkurs kompozytorski.
Do jego dzieł należą też wodewile „Mała Inka” oraz „Stary
młyn”
Klemensowi Carnot Krajewskiemu przychodziło bez trudu
układanie melodii.
Pisał też słowa do swoich utworów.
Stworzył również operę
pod tytułem „Wanda”.
Podstawą libretta był
dramat Marii Bartusówny.
Lidia Smentek w podrozdziale „Muzyczna Scheda” opisała
kolekcje muzykaliów po Klemensie Carnot Krajewskim znajdującą się w Gabinecie
Zbiorów Muzycznych Biblioteki UMK.
W Bibliotece Uniwersyteckiej dostępnych jest 47 pozycji.
Wśród nich znajdują się archiwalia, głownie rękopisy pisane
ręką kompozytora, przekazane w 2013 roku przez rodzinę.
Kompozycje pochodzą z lat 1936 – 1974.
Cześć II – Rozdział 6
– Torunianin z wyboru
Autorka biografii poświęciła rozdział kolekcji artykułów
prasowych autorstwa Klemensa Krajewskiego, które dotyczyły Torunia.
Kolekcja ta zachowała się w archiwum rodzinnym.
Artykuły pochodzą z „Gazety Toruńskiej”, „Nowości” i
„Ilustrowanego Kuriera Polskiego”.
Opublikowano je w latach 1957-1969.
Artykuły te zachowały swą wartość do dzisiaj.
Zawierają bowiem unikatowe informacje i ciekawostki na temat
historii Torunia i jego architektury, które nawet dziś pozostają nieznane rodowitym
mieszkańcom miasta.
Oto kilka przykładowych tematów:
- Gospoda Modry Fartuch
- Zamek Dybowski
- Mury miejskie
- Bazylika Świętojańska
- Dzwon Tuba Dei
- Mieszczańskie dwory
korporacyjne
- Wieża na rynku
- Ratusz Nowomiejski
- Flisacza gospoda Pod Turkiem
- Puszcza u bram Torunia
- Jarmarki toruńskie w
XVI-XVII wieku
- Pierwsze gimnazjum w
Toruniu
- Wiesiołki – wzgórze
śmierci
- Toruńskie schronisko
trędowatych
- Bulwar Nadwiślański
- Kasztel krzyżacki
- Kamienice mieszczańskie
- Zygmunt Moczyński – senior
kompozytorów pomorskich
- Pierniki toruńskie
- Toruń w okresie młodości
Kopernika
W książce przedrukowano 33 artykuły.
Przedruki składają się na drugą część biografii.
Bohaterem tej części jest Toruń widziany oczami Klemensa
Krajewskiego.
Zachęcamy do przeczytania artykułów wszystkich miłośników
Torunia, regionalistów, przewodników turystycznych i mieszkańców miasta.
Zamykający biografię
Klemensa Carnot Krajewskiego Epilog poświęcony jest „Pieśni o Toruniu”
Utwór ten został skomponowany w 1943 roku podczas uwięzienia
autora w obozie pracy w Gdańsku.
Klemens Carnot Krajewski stworzył muzykę i napisał słowa do
pieśni.
Klemens Krajewski zmarł przedwcześnie w 1975 roku na gwałtowną
chorobę nerek.
Bardzo polecam
lekturę książki „Klemens Carnot
Krajewski i jego Toruń. Etnograf, historyk architektury i muzyk” autorstwa
Lidii Smentek.
Jest to bardzo zajmująca i wciągająca lektura, za sprawą
bohatera biografii Klemensa Carnot Krajewskiego.
Był prawdziwym
człowiekiem renesansu, artystą, naukowcem, kompozytorem, dyrygentem, poetą,
etnografem, historykiem architektury, zabytkoznawcą i konserwatorem,
nauczycielem, rysownikiem.
Dzięki licznym zdjęciom dokumentów, fotografii i pamiątek zgromadzonych
w archiwum rodzinnym, a jakie autorka biografii publikowała na każdej stronie książki,
możemy zapoznać się z wszystkimi polami działalności Klemensa Krajewskiego.
Szczególnie cenne są autografy, czyli rękopisy pisane
własnoręcznie przez bohatera książki.
Są wśród nich jego kompozycje, notatki, wspomnienia, listy,
rysunki.
Wszystkie fotografie są bardzo dobrej jakości.
Również szata graficzna książki jest na najwyższym poziomie
edytorskim.
Autorem opracowania graficznego jest Wojciech Prusakiewicz.
Wydawcą książki są Polskie Wydawnictwa Reklamowe z Torunia.
Był to kolejny odcinek cyklu
„Biblioteka Kujaw i Pomorza”, w którym prezentuję najciekawsze książki związane
z naszym regionem
Wszystkie
one są dostępne w Dziale Informacyjno-Bibliograficznym Książnicy
Kopernikańskiej w Toruniu przy ul. Słowackiego 8.
Dziękuję
za uwagę i pozdrawiam serdecznie.
