Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 roku

 

Zygmunt Lietz

Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 roku 

Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza

Warszawa 1958

Sygnatura SIRrVIb/7-71

Książka Zygmunta Lietza „Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 roku” szczegółowo omawia przygotowania, przebieg i wyniki głosowania z 11 lipca 1920 r.

Traktat Wersalski pozostawił mieszkańcom decyzję o przebiegu granicy polsko niemieckiej w Prusach Wschodnich.

Niestety głosowanie odbywało się w katastrofalnej sytuacji militarnej dla Polski, gdy wojska bolszewickie zbliżały się do Warszawy, a armia polska cofała się na całym froncie.

Wynik głosowania był dla Polski miażdżący.

Za przynależnością do Polski opowiedziało się zaledwie 3% głosujących.

Stało się tak mimo, że Polacy stanowili około połowy mieszkańców Powiśla, Warmii i Mazur.

Autor skupia się na przyczynach porażki związanych z:

- długoletnim oderwaniem Powiśla i Warmii od Polski

- sprzyjającej Niemcom postawie członków Komisji Międzysojuszniczych reprezentujących Anglię, Włochy i Japonię

- masowy udział w głosowaniu emigrantów z Niemiec

- brak równouprawnienia języka, zgromadzeń i propagandy polskiej

- brak poczucia bezpieczeństwa Polaków, wynikłego z nikłej ilości wojsk alianckich

- silny terror bojówek niemieckich, przekupstwo, oszczerstwa, fałszowanie list, skuteczność propagandy niemieckiej

- fatalna sytuacja gospodarcza, społeczno-polityczna i wojskowa Polski w czasie plebiscytu

- brak zainteresowania kraju sprawa plebiscytu

Zygmunt Mocarski - Nauka i oświata na Pomorzu, Warmii i Mazurach

 

Zygmunt Mocarski

Nauka i oświata na Pomorzu, Warmii i Mazurach

Nadbitka ze "Słownika Geograficznego Państwa Polskiego", t. 1, 

Warszawa 1938

Sygnatura SIRr XXXI/90

Zygmunt Mocarski był pierwszym dyrektorem Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uczynił on z Książnicy największą i najważniejszą bibliotekę na Pomorzu.

Mocarski uczestniczył w życie naukowe i kulturalne Torunia.

W 1926 roku założył Towarzystwo Bibliofilów im. Lelewela, którego był prezesem do 1939 r.

Przez cały okres międzywojenny pełnił również funkcję sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Zygmunt Mocarski sam prowadził badania naukowe nad dziejami kultury, książki czy oświaty.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa 
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/68814

Efektem jego zainteresowań jest wartościowy szkic poświęcony nauce i oświacie na Pomorzu, Warmii i Mazurach.

Autor podsumowuje dotychczasowe ustalenia dotyczące rozwoju nauki na ternie Prus Królewskich, Warmii i Prus Książęcych w średniowieczu, epoce nowożytnej.

Wiele miejsca poświecił sytuacji w Prusach Zachodnich i Wschodnich w okresie zaboru pruskiego.

Na dziejach nauki i oświaty odcisnęła swoje piętno nierówna walka Polaków z niemieckimi badaczami i stowarzyszeniami naukowymi wspieranymi i faworyzowanymi przez władze pruskie.

Autor przypomina wkład polskich uczonych w rozwój nauki i szkolnictwa.

Podkreśla rolę Torunia, Chełmna i Pelplina w obronie języka i kultury polskiej.

Wspomina o ożywionej działalności regionalistów wśród Kaszubów i Mazurów.

Przedstawia sylwetki zasłużonych badaczy:

• ks. Stanisława KujotaFloriana Cejnowy
• Hieronima Derdowskiego
• Walentego Fiałka
• Aleksandra Majkowskiego
• Józefa Łęgowskiego

Mazury w miniaturze

 

Mazury w miniaturze

W czwartek, 11 grudnia 2014 roku, odbyła się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu (dokładnie w sali nr 8) prezentacja nowej serii Oficyny Wydawniczej „Retman” z Dąbrówna pod tytułem „Miniatury Mazurskiej”. Jej organizatorami byli: Biblioteka Uniwersytecka oraz Koło Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich przy BU UMK.

Spotkanie trwało stosunkowo krótko, bo niecałą godzinę, ale było za to bogate we wrażenia. Otworzył je dyrektor Biblioteki, dr Krzysztof Nierzwicki, który powitał wszystkich słuchaczy zgromadzonych w sali. Następnie oddał głos profesorowi Januszowi Małłkowi i redaktorowi Waldemarowi Mierzwie. Obydwaj panowie zaczęli na przemian opowiadać o procesie pisania i wydawania książek, co było pretekstem do przedstawienia swojej miłości do Mazur.

Zgromadzeni w sali numer 8 słuchacze mogli usłyszeć wiele ciekawych historyjek, wzbogaconych materiałem ilustracyjnym. Wśród nich warto wymienić te o wielkiej prywatnej kolekcji diabłów na Mokotowie, oryginalnej teorii zachowania polskości na Mazurach autorstwa Gottfrieda Schulza, czy też hymnie dla Prus wzorowanym na „Mazurku Dąbrowskiego”.

 Osobno należy potraktować wątek poświęcony osobie Karola Małłka, ojca profesora Janusza Małłka, mazurskiego działacza, pisarza i nauczyciela. Redaktor Mierzwa przedstawił wiele prac Karola Małłka, a profesor barwnie opowiedział o swoim ojcu. Wątkiem przewodnim narracji były oczywiście Mazury i mazurskość.

 W dalszej części spotkania usłyszeliśmy o remoncie domu poety Michała Kajki w Ogródku i inscenizacji dożynek w Nakomiadach.

Prezentacja zakończona została refleksjami nad obecną sytuacją rynku wydawniczego i studentami XXI wieku. Prowadzący zaprosili zebranych na III Debatę im. prof. Karola Górskiego pod tytułem „Zasmakuj w Mazurach”, która miała odbyć się tego samego dnia o godzinie 16.00 w Sali Rady Wydziału Nauk Historycznych (C 0.39) Collegium Humanisticum UMK.

Po prezentacji, na holu Biblioteki Uniwersyteckiej, można było nabyć publikacje Oficyny Wydawniczej „Retman” oraz mazurskie specjały w słoikach.