Zespół Szkół Mechanicznych w Grudziądzu : 1921-2021

 

Zespół Szkół Mechanicznych w Grudziądzu 

1921-2021 

Historia i dzień dzisiejszy 

Grudziądz 2021

Sygnatura SIRr VIII/Gr-75

Publikacja została przygotowana na jubileusz 100-lecia szkoły.

Tradycje szkoły sięgają jeszcze głębiej, do roku 1906 kiedy to na mocy porozumienia magistratu Grudziądza z rządem pruskim postanowiono uruchomić Państwową Szkołę Budowy Maszyn.

Na potrzeby szkoły wzniesiono nowy gmach na rogu ówczesnych ulic Radzyńskiej i Rzezalnianej.

W 1921 roku po powrocie Grudziądza do Polski szkoła została reaktywowana.

W książce bardzo ciekawie opisano dzieje szkoły.

Podkreślono jej ważną rolę na Pomorzu w okresie międzywojennym. W tym czasie szkoła powiększyła się o nowy budynek warsztatów szkolnych.

W szkole kładziono duży nacisk na naukę przedmiotów zawodowych.

Zajęcia praktyczne obejmowały obróbkę ręczną i mechaniczną oraz zajęcia w narzędziowni, magazynie i biurze technicznym.

Zajęcia odbywano w ślusarni, kuźni, hartowni, stolarni.

Pracowano na tokarkach, frezarkach, szlifierkach i strugarkach. 

Absolwenci szkoły otrzymywali dyplom technika mechanika.

Szkoła rozwijała swoja dzielność również w okresie PRL.

W latach 50-tych przechodziła bardzo liczne zmiany organizacyjne, co niekorzystnie odbiło się na jej działalności.

W końcu w 1974 roku powołano Zespół Szkół Mechanicznych.

W jego skład weszły wszystkie szkoły techniczne i zawodowe.

Szkoła w czasie swego istnienia wykształciła prawie 10.000 absolwentów.

Biskup Prus Chrystian i początki Grudziądza

 

Biskup Prus Chrystian i początki Grudziądza 

opracowanie: Paweł Grochowski

Wydawca: Urząd Miejski w Grudziądzu

Grudziądz 2022

Sygnatura SIRr IIIB/Chrystian

Bohaterem książki jest biskup Chrystian.

Był on mnichem z zakonu cystersów, który na początku XIII wieku, jeszcze przed przybyciem Krzyżaków rozpoczął akcję chrystianizacji Prusów.

W roku 1215/1216 papież uczynił go biskupem misyjnym Prus.

Zorganizował nawet zakon rycerski Rycerzy Chrystusowych z Prus, którego siedziba znajdowała się w Dobrzyniu nad Wisłą.

Bracia Dobrzyńscy nosili Białe płaszcze z wizerunkiem czerwonej gwiazdy.

Niestety dostał się do wieloletniej (1233-1239) niewoli u pogańskich Prusów, co skrzętnie wykorzystali Krzyżacy zagarniając całe Prusy dla siebie.

W książce przywołano przede wszystkim związki biskupa Chrystiana z Grudziądzem.

Nazwa "Grudziądz" pojawiła się po raz pierwszy na kartach historii w dokumencie datowanym na 5 sierpnia 1222 roku.

W dokumencie tym książę Konrad mazowiecki przekazywał swoje posiadłości na ziemi chełmińskiej biskupowi Prus Chrystianowi na wyposażenie jego misyjnego biskupstwa.

W herbie Grudziądza oraz na znanych od średniowiecza pieczęciach miasta figuruje postać biskupa Chrystiana.

Wskazuje to na fakt, że biskup był tym, który nadał Grudziądzowi prawa miejskie.

Grudziądz był tez najpewniej stolica biskupstwa pruskiego.

Żydzi w Grudziądzu : dzieje - ludzie - miejsca

 

Monika Mellerowska

Żydzi w Grudziądzu 

dzieje - ludzie - miejsca 

Grudziądz 2022

Sygnatura SIRr VIII/Gr-74

Opracowanie Moniki Mellerowskiej jest opowieścią o historii żydowskich mieszkańców Grudziądza, poszukiwaniem śladów dni dawno minionych i przywracaniem pamięci o dawnych obywatelach miasta.

Dziedzictwo kultury i tradycji żydowskich budowały piękno i potęgę naszego kraju, który był wspólnym domem Polaków i Żydów.

Dzięki książce poznamy dzieje gminy żydowskiej w Grudziądzu, synagogę zburzona w 1942, kirkut, czyli cmentarz, mykwę, czyli łaźnię, szkoły żydowskie, żydowskie sklepy, fabryki.

Wreszcie zapoznamy się z biografiami zasłużonych dla Grudziądza obywateli, takich jak Lisemaria Meirowsky czy Erwin Levy.

Na koniec autorka przygotowała esej na temat tarczy na Torę - Tas - która znajduje się w kolekcji Muzeum w Grudziądzu.

Całość jest bardzo bogato ilustrowana.

Grudziądzkie Towarzystwo Kolekcjonerów i Miłośników Sztuki Dawnej "Pomorze"

 

Grudziądzkie Towarzystwo Kolekcjonerów i Miłośników Sztuki Dawnej "Pomorze" 2002-2022 

tekst: Adam Stenzel

Wydawca: Grudziądzkie Towarzystwo Kolekcjonerów i Miłośników Sztuki Dawnej "Pomorze"

Grudziądz 2023

Sygnatura SIRr VIII/Gr-73

Książka powstała w związku z jubileuszem 20 lat działalności Grudziądzkiego Towarzystwa Kolekcjonerów i Miłośników Sztuki Dawnej "Pomorze".

To względnie młode ale prężnie działające stowarzyszenie.

Stowarzyszenie zostało zawiązane w 2002 roku, jego pierwszym prezesem został Adam Stenzel.

Towarzystwo liczyło wówczas 24 członków.

Książka przypomina o bardzo aktywnej działalności Towarzystwa, wielu jego osiągnieciach i podejmowanych inicjatywach.

Publikacja zawiera również szczegółowe kalendarium.

Całość uzupełniają zdjęcia ilustrujące dzieje Towarzystwa.

Ulice i zaułki Grudziądza : uzupełnienie : ulica Marcinkowskiego

 

Manfred Zuzak

Ulice i zaułki Grudziądza : uzupełnienie 

ulica Marcinkowskiego

Wydawca: Koło Miłośników Dziejów Grudziądza. Klub "Centrum" Spółdzielni Mieszkaniowej

Grudziądz 2023

Sygnatura SIRr VIII/Gr-72

88 tom publikacji wydawanych w ramach "Biblioteki Koła Miłośników Dziejów Grudziądza" poświęcony jest ulicy Marcinkowskiego w Grudziądzu.

Książka została napisana przez Manfreda Zuzaka z Guldental i opublikowana w oryginale w języku niemieckim.

Opracowanie powstało przy okazji poszukiwania przez autora swoich przodków i żyjących krewnych.

Jego pradziadkowie zamieszkiwali przy ulicy Brüdenstrasse od 1889 roku.

Ich dom został zniszczony w czasie II wojny światowej.

Książka stanowi ciekawy przyczynek do historii dzisiejszej ul. Marcinkowskiego (dawniej Brackiej) i jej mieszkańców.

Pomorze 1807

 

Szymon Jagodziński

Pomorze 1807

Wydawnictwo Bellona

Seria: Historyczne Bitwy

Warszawa 2022

Sygnatura SIRr XXV/81

Jesienią 1806 roku cesarz Napoleon I w błyskotliwej kampanii pobił Prusaków, a jego wojska dotarły do Poznania. 

Ludność polska powitała je entuzjastycznie. 

Na wezwanie gen. Jana Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego Polacy przejmowali administrację i tłumnie zgłaszali się do odtwarzanego wojska polskiego. 

Tymczasem korpusy Napoleona ruszyły za Wisłę i odrzuciły siły rosyjsko-pruskie na wschód. 

Pierwsza wojna polska (jak nazwał ją sam Napoleon) z lat 1806-1807 była jedną z najkrwawszych kampanii napoleońskich.

Jej elementem były walki na Pomorzu Gdańskim i Pomorzu Zachodnim w 1807 roku.

Wojna rozpoczęła się od zdobycia Torunia przez Francuzów.

Tym zmaganiom towarzyszyła tzw. mała wojna polska.

Kampania pomorska obfitowała w małe bitwy, utarczki i potyczki.

W walkach tych brały również udział oddziały polskie pod dowództwem Jana Henryka Dąbrowskiego.

Do wielkich bitew doszło pod Słupskiem i pod Tczewem w lutym 1807 roku.

Francuzi oblegali na tyłach pruskie twierdze: Gdańsk, Kołobrzeg i Grudziądz. 

Wojna miała charakter walk podjazdowych, w których wyróżnił się korpus generała Zajączka walcząc nad Omulwią z Kozakami.

Szymon Jagodziński szeroko opisuje boje toczone na Pomorzu w 1807 roku, w tym udział w nich wojsk cudzoziemskich służących pod sztandarami cesarza Francuzów.  

W książce nie brakuje także polityki, a więc stosunku Napoleona i państw zaborczych do sprawy polskiej.

Lesław Domowicz - Cytadela Grudziądzka

 

Lesław Domowicz (fotografie)

Adam Gornowicz (historia, opisy zdjęć)
Magdalena Redmerska (translacja)
Iwona Nykaza (translacja)

Cytadela Grudziądzka

Wydawca: Vector

2006

Sygnatura SIRr XXV/45

"Cytadela Grudziądzka" to album przedstawiający na 180 stronach fotografie twierdzy w Grudziądzu.

Cytadela została wybudowana w XVIII wieku przez Prusaków  - wkrótce po I rozbiorze.

Odegrała ważna rolę w 1807 roku, kiedy to bezskutecznie oblegały ją francuskie wojska Napoleona.

Po 1872 roku utraciła swoje wojskowe znaczenie.

W okresie międzywojennym stacjonował tu 18 Pułk Ułanów Pomorskich.

Do dnia dzisiejszego w twierdza jest obiektem wojskowym.

Zdjęcia zamieszczone w albumie przedstawiają:

• panoramy cytadeli,
• fosę główną, bastiony,
• mur przeciwskarpy,
• galerie przeciwskarpy,
• wielki magazyn,
• bramy wewnątrzbastionowe,
• bramy zewnętrzne,
• kazamaty,
• baterie forteczne,
• klatki schodowe,
• otwory wentylacyjne,
• kominki,
• furty wypadowe,
• przejścia komunikacyjne,
• otwory strzelnicze,
• raweliny,
• orylony,
• system minerski,
• wywietrzniki,
• chodniki minerskie,
• studnie komunikacyjne,
• bramę wodną,
• stajnie,
• strzelnice karabinowe,
• komory minerskie,
• kurtyny,
• majdan,
• kasatę lunety,
• pochylnie.

Twierdzę można obejrzeć w scenerii letniej i zimowej, dziennej i nocnej.

Na fotografiach utrwalono również nietoperze - obecnych mieszkańców zabytkowej cytadeli.

Grudziądzkie tramwaje i autobusy - Marcin Klassa

 

Marcin Klassa

Grudziądzkie tramwaje i autobusy

Dom Wydawniczy KSIĘŻY MŁYN 

Łódź 2010

Sygnatura SIRr XIX/22

Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce, które posiada własną komunikację tramwajową.

Już 13 czerwca 1896 roku uruchomiono tramwaj konny.

Tramwaj elektryczny ruszył 12 maja 1899 roku.

Historię grudziądzkich tramwajów pieczołowicie odtworzył w swej książce Marcin Klassa.

Publikacja zaopatrzona jest również w obszerną i unikalną dokumentację ikonograficzną.

Opracowanie dzieli się na dwie części: Tramwaje i Autobusy.

W części pierwszej opisane zostały szczegółowo linie tramwajowe, zajezdnia tramwajowa i tabor tramwajowy.

W części drugiej podobnie opisano linie autobusowe, zajezdnię autobusową i tabor autobusowy.

Twierdza Grudziądz : ochrona, zarządzanie, zagospodarowanie

 

Twierdza Grudziądz

Ochrona, zarządzanie, zagospodarowanie 

Materiały pokonferencyjne 

redakcja Anna Wajler

Wydawca: Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu

Grudziądz 2017

Sygnatura SIRr  XXV/77

W książce opublikowano wybrane referaty wygłoszone na konferencji "Twierdza Grudziądz - 

Ochrona - Zarządzanie - zagospodarowanie".

Konferencja odbyła się w dniach 12-13 września 2009 roku w Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu.

Konferencja miała na celu przedstawienie zagadnień związanych z zagospodarowaniem i ochrona dużych kompleksów fortecznych.

Zaprezentowano pomysły, które zostały już wdrożone do realizacji, umożliwiając przetrwanie i działanie takich obiektów poza wojskiem.

Konferencja przyczyniła się do integracji środowisk działających na rzecz fortów, historyków, pasjonatów, miłośników fortyfikacji i członków różnorodnych stowarzyszeń.

Zbiór składa się z 10 referatów:

1. Mariusz Zebrowski - Stan zachowania Twierdzy Grudziądz

2. Włodzimierz Grabowski - Historia Twierdzy Grudziądz

3. Tomasz Iwaszkiewicz - Rewitalizacja Baterii Doświadczalnej AB IV a możliwości ochrony szerszego pasa fortecznego Twierdzy Toruń

4. Sławomir Piernicki - Rozwój przez tradycję Lokalnej Grupy Działania Vistula - Terra Culmensis

5. Jakub Franczak - Baterie półpancerne - ślepa uliczka w rozwoju fortyfikacji

6. Krzysztof Kawa - Tendencje rewitalizacyjne obiektów fortecznych w Europie

7. Marcin Górski, Lech Narębski - Program rewitalizacji Fortu VIII w Toruniu

8. Jan Daniluk - Centrum Hewelianum w Forcie Góry Gradowej w Gdańsku - próba bilansu pierwszego okresu działalności (lipiec 2008 - grudzień 2009)

9. Sławomir Kosmala - Współdziałanie wojska, administracji publicznej oraz Wojskowego Stowarzyszenia Kulturalno0Edukacyjnego "RAWELIN" w Grudziądzu. Podstawy prawne współpracy

10. Izabela Fijałkowska - Problematyka konserwatorska Twierdzy Grudziądz i jej zaplecza militarno-gospodarczego

Graudentum T. 2 Okres wczesnonowożytny

 

Graudentum : studia z dziejów Grudziądza i okolic. 

T. 2, Okres wczesnonowożytny

pod redakcją Wiesława Sieradzana

Wydawcy:

Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu

Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Grudziądz - Toruń 2020

Sygnatura SIRr VIII/Gr-71.2

Przedstawiamy drugi tom serii "Graudentum", który jest owocem współpracy badaczy grudziądzkich i toruńskich skupionych wokół redakcji "Rocznika Grudziądzkiego".

W kolejnych tomach publikowane są artykuły o przeszłości Grudziądza w różnych epokach dziejowych.

Seria "Graudentum" zaspokaja głód wiedzy o historii Grudziądza w oczekiwaniu na nowoczesną monografię dziejów miasta.

Współczesna historiografia uwolniła się od wpływów bieżącej polityki i wyszła z cienia konfliktu polsko-niemieckiego o przeszłość miasta.

Tom drugi poświęcony jest okresowi wczesnonowożytnemu.

W tomie opublikowano czternaście artykułów naukowych.

1. Janusz Małłek - Protestantyzm w Prusach Królewskich w XVI w. ze szczególnym uwzględnieniem Grudziądza

2. Jacek Wijaczka - Prusy Królewskie w XVI w. i ich gospodarka

3. Wiesław Sieradzan - Grudziądz w XVI w. w świetle XIX-i XX-wiecznej historiografii polskiej i niemieckiej

4. Waldemar Rozynkowski - Kościół katolicki w Grudziądzu w XVI wieku

5. Janusz Bonczkowski - Stan gospodarki miasta Grudziądza pod koniec XVI wieku

6. Izabela Fijałkowska - Architektura Grudziądza w XVI i pierwszej połowie XVII wieku

7. Piotr Birecki - W służbie konfesji. Sztuka ewangelicka i katolicka w nowożytnym Grudziądzu

8. Łukasz Cieminski - Pieta ze zbiorów Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. Między stylem międzynarodowym a gotykiem prowincjonalnym

9. Teresa Tylicka - Kultura umysłowa miasta Grudziądza. Jej wpływ na rozwój nauki i sztuki w XVI i XVII wieku

10. Dawid Schoenwald - Zygmunt III Waza w Grudziądzu w latach 1587 i 1593

11. Wiesław Nowosad - Szlachta okolic Grudziądza w XVI wieku

12. Janusz Bonczkowski, Marcin Hlebionek - Długie życie średniowiecznych pieczęci Grudziądza. Szkic o ich historii oraz medialności

13. Michał Targowski - Początki osadnictwa olęderskiego w okolicach Grudziądza

14. Jan Gerlach - Grudziądz miejscem obrad Sejmiku Generalnego Prus Królewskich (1454-1772)

Graudentum T. 1 Średniowiecze

 

Graudentum : studia z dziejów Grudziądza i okolic. 

T. 1, Średniowiecze 

pod redakcją Wiesława Sieradzana

Wydawcy:

Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu

Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Grudziądz - Toruń 2020

Sygnatura SIRr VIII/Gr-71.1

Pierwszy tom nowej serii "Graudentum" jest owocem współpracy badaczy grudziądzkich i toruńskich skupionych wokół redakcji "Rocznika Grudziądzkiego".

W kolejnych tomach będą publikowane artykuły o przeszłości Grudziądza w różnych epokach dziejowych.

Seria "Graudentum" zaspokoi głód wiedzy o historii Grudziądza w oczekiwaniu na nowoczesna monografie dziejów miasta.

Współczesna historiografia uwolniła się od wpływów bieżącej polityki i wyszła z cienia konfliktu polsko-niemieckiego o przeszłość miasta.

Tom pierwszy poświęcony jest okresowi średniowiecza.

W tomie opublikowano jedenaście artykułów naukowych.

1. Małgorzata Kurzyńska - Stan badań archeologicznych średniowiecznego 

2. Marcin Wiewióra - Stan badań archeologiczno-architektonicznych nad zamkiem krzyżackim w Grudziądzu

3. Wiesław Sieradzan - Narodziny miasta Grudziądza w średniowieczu w świetle XIX- i XX-wiecznej historiografii polskiej i niemieckiej

4. Piotr Birecki - Z dziejów grudziądzkiej fary pw. św. Mikołaja

5. Janusz Bonczkowski - Kancelaria miasta Grudziądza w średniowieczu

6. Łukasz Cieminski - Ikonografia Poliptyku Grudziądzkiego. W poszukiwaniu źródeł obrazowania

7. Roman Czaja - Znaczenie gospodarcze Grudziądza w średniowieczu

8. Paweł Gancarzyk - Petrus Wilhelmi de Grudencz - kompozytor i poeta XV wieku

9. Sławomir Jóźwiak - Znaczenie komturstwa grudziądzkiego w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach

10. Waldemar Rozynkowski - Kościół w średniowiecznym Grudziądzu

11. Dawid Schoenwald - Zaginiona księga ławnicza z lat 1480-1506 źródłem wiedzy o późnośredniowiecznym Grudziądzu

Perły archiwalne grudziądzkiego Muzeum

 

Perły archiwalne grudziądzkiego Muzeum
Katalog wystawy czasowej

przedmowa Wioletta Pacuszka 

teksty i redakcja merytoryczna Dawid Schoenwald

Wydawca: Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu 

Grudziądz 2016

Sygnatura SIRr XXIXb/43

W dniach 7 czerwca-9 października 2016 odbyła się wystawa "Perły archiwalne grudziądzkiego Muzeum.

Zbiór archiwaliów Muzeum  liczy 152 obiekty.

Na wystawie można było między innymi obejrzeć:

- dokument z 1400 r. dotyczący jatek rzeźnickich w Grudziądzu

- Księgę sądową miasta Grudziądza z XVI w.

- królewskie przywileje dla Grudziądza

- plan Twierdzy Grudziądz z XVIII w.

- mapy linii brzegowej Wisły z 1855 r.

- plany Grudziądza

- fotokopie dokumentu lokacyjnego Grudziądza

- pierwsze wydanie drukiem "Pocztu królów Polski" - Wiedeń, 1890 r. 

- Księgę Hioba - rękopis z XIV w.

- szesnastowieczne i siedemnastowieczne mapy Europy i obu Ameryk.

Monika Cieluch - Do ostatniej kropli krwi

 

Monika Cieluch 

Do ostatniej kropli krwi

Wydawca: Amare

Gdynia 2021

Sygnatura SIRr W/GR/Cie65

W Informatorium uruchomiliśmy Mini-Wypożyczalnię Beletrystyki Regionalnej „Żółty Regał”.  Jest to specjalny dział z powieściami, których fabuła została osadzona w województwie kujawsko-pomorskim. Oferujemy kryminały, romanse, powieści obyczajowe, powieści historyczne i powieści młodzieżowe. Mini-Wypożyczalni towarzyszy również profil @zoltyregal na Instagramie.

Monika Cieluch jest już autorką wielu powieści:

- A niech to szlag!

- Chłopak, który pragnął kochać

- Czekoladowe Zacisze. T. 1

- Czekoladowe Zacisze. T. 2

- Do ostatniej kropli krwi

- Dziewczyna, która czuła zbyt mocno

- Mężczyzna z tuszem na dłoni

- Pod skrzydłami żurawi

Książka "Do ostatniej kropli krwi" jest powieścią erotyczną.

Bohaterami są mieszkańcy Grudziądza.

On – wychowany w patologicznej rodzinie zdobywa świat pięściami.

Ona – wrażliwa i zdolna fotografka, poszukuje modela do swojego projektu artystycznego.

Kiedy drogi Leo i Nasturcji się przetną, rodzi się zmysłowe pożądanie.

 

Grudziądz i okolice

 

Katarzyna Kluczwajd

Grudziądz i okolice

Wydawnictwo Pascal

Bielsko-Biała 2021

Sygnatura SIR XIII/187

Autorką przewodnika turystycznego "Grudziądz i okolice" jest Katarzyna Kluczwajd - historyczka sztuki, muzealniczka, regionalistka związana z Książnica Kopernikańską w Toruniu.

To badaczka dawnej kultury i sztuki regionu, animatorka życia naukowego, popularyzatorka wiedzy i entuzjastka uwrażliwiania na wartości dziedzictwa.

Przewodnik otwiera esej o rzeźbie "Ułan i dziewczyna" ustawionej na koronie schodów przy ul. Spichrzowej w 2008 roku.

Dalej przybliżono czytelnikom województwa kujawsko-pomorskie.

Przypomniano też historię Grudziądza.

Zwiedzającym Grudziądz zaproponowano dwie trasy.

- stare miasto - spichlerz historii

- Twierdza Grudziądz - historia ufortyfikowana

 Opisano też obiekty poza trasami.

Oprócz Grudziądza w przewodniku uwzględniono również jego okolice.

Opisano takie ciekawe miejsca jak Pokrzywno, Rogoźno-Zamek, Gruta, Radzyń Chełmiński, Brodnica, Grzmięca, Wąbrzeźno, Jarantowice, Wałycz, Niedźwiedź, Jabłonowo Pomorskie, Jabłonowo-Zamek.

Przewodnik wydano na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Jerzy Krzyś - Ludwik Rydygier chluba Dusocina

Jerzy Krzyś

Ludwik Rydygier chluba Dusocina

Biblioteka Koła Miłośników Dziejów Grudziądza

Grudziądz 2021

Sygnatura IIIB/Rydygier Ludwik

Jerzy Krzyś (1928-2023) był grudziądzaninem, lekarzem wojskowym, miłośnikiem historii.

Jest autorem wielu publikacji m.in. na temat Grudziądza. i historii wojskowej.

Książka poświęcona jest słynnemu chirurgowi Ludwikowi Rydygierowi (1850-1920).

Urodził się w Dusocinie, wsi położonej na terenie Gminy Grudziądz.

Biografia składa się z dziesięciu rozdziałów:

1. Lata dziecięce 1850-1858

2. Lata szkolne 1859-1869

3. Lata studenckie 1870-1874

4. Dwanaście lat w Chełmnie 1875-1887

5. Kraków lata chwały 1887-1897

6. We Lwowie 1897-1914

7. I wojna światowa

8. W niepodległej Polsce 1918-1920

9. Rydygierowie w Grudziądzu

10. Pamiętamy

Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej - Tom I, II, III, IV, V

 

Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej - Tom 1,2,3,5
Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej i fotografii - Tom 4

Redaktor wydania:
Ryszard Bogdan Kucharczyk (T. 1,2,3,4,5)
Monika Kucharczyk (T. 3,4)

Skład, łamanie, druk:
Lenz i Załęcki Sp. z o.o. (t. 1,2,3,4)
KRD  (t. 5)

Grudziądz 2007 - 2010

Sygnatura SIRr VIII/Gr-42

Cieszymy się, że możemy państwu polecić niezwykle pięknie i starannie wydany pięciotomowy album z ilustracjami Grudziądza, pochodzącymi ze starych pocztówek.

Album ukazał się dzięki szczególnemu zaangażowaniu Ryszarda Bogdana Kucharczyka - znanego miłośnika przeszłości Grudziądza oraz filokartysty.

Wydawnictwo powstało ze zbiorów członków Grudziądzkiego Towarzystwa Kolekcjonerów i Miłośników Sztuki Dawnej "Pomorze" (istniejącego od 2002 roku).

Album zawiera grubo ponad 500 kart pocztowych, przede wszystkim z końca XIX i początku XX wieku.

Pocztówki przedstawiają widoki Grudziądza i okolicznych miejscowości.

Można obejrzeć stare panoramy, ulice, place, kamienice, fortyfikacje, koszary, kościoły, pomniki, szkoły, tramwaje, samoloty, stroje, mundury, mieszkańców, osobistości, uroczystości, kawiarnie, restauracje, urzędy, mosty, kanały, parki, stemple.

Wiele z zamieszczonych obiektów już nie istnieje, jednak dzięki pasji kolekcjonerów Grudziądz z przełomu XIX i XX wieku ożywa na kartach poświęconego mu albumu
ze starymi kartami pocztowymi i fotografiami.

Podcast o książce: Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939

 

Dział Informacyjno-Bibliograficzny Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej - Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu zaprasza Państwa do wysłuchania 11 odcinka naszego podcastu "Biblioteka Kujaw i Pomorza".

Podcast poświęcony jest najciekawszym książkom dotyczącym Kujaw i Pomorza.

Dziś polecamy Państwu książkę „Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939” autorstwa Katarzyny Furmańskiej i Roberta Milinkiewicza.

 Książka została wydana w 2021 roku przez Bibliotekę Miejską im. Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu.

Wydanie dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz budżetu Gminy Miasta Grudziądz.

Niniejsza monografia została napisana w 100.  rocznicę powstania w lipcu 1921 roku polskiej Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu.

Biblioteką w okresie międzywojennym z ramienia władz miejskich zarządzało Towarzystwo Czytelni Ludowych.

Towarzystwo Czytelni Ludowych powstało jeszcze w 1880  roku w Poznaniu i szybko objęło swym zasięgiem zabór pruski.

Nadrzędnym celem jego działalności była obrona polskości przed germanizacją poprzez zakładanie czytelni i bibliotek, upowszechniających czytelnictwo w języku polskim.

Autorzy opracowania przeprowadzili ogromną kwerendę obejmująca źródła archiwalne zgromadzone w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy, gdzie znajduje się liczący 145  jednostek aktowych zespół dokumentów Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu.

Niezwykle cenne są informacje zaczerpnięte z pomorskiej prasy okresu międzywojennego.

W książce znajdują się informacje na temat czytelników biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych, codziennej pracy bibliotekarzy, wydarzeń kulturalnych organizowanych w bibliotece.

Atrakcyjność publikacji podnoszą liczne fotografie, mapy, rysunki, zdjęcia portretowe, faksymilia dokumentów.

 

Transkrypcja

 PODCAST

 O książce: Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939

 Dzień dobry

 Zapraszam Państwa do wysłuchania 11 odcinka podcastu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.

 Nazywam się Grzegorz Barecki i jestem pracownikiem Działu Informacyjno-Bibliograficznego Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

 Dział ten zajmuje się między innymi

·     pieczą nad księgozbiorem regionalnym,
·         udostępnianiem książek i czasopism z terenu Kujaw i Pomorza,
·         udzielaniem informacji o naszym regionie.

W Informatorium zgromadziliśmy kilka tysięcy książek i czasopism poświęconych regionowi kujawsko-pomorskiemu.

 Na dzisiejszym spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę „Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939” autorstwa Katarzyny Furmańskiej i Roberta Milinkiewicza.

 Katarzyna Furmańska jest kierownikiem Czytelni Czasopism Biblioteki Miejskiej im Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu.

 Robert Milinkiewicz jest kierownikiem Czytelni Głównej Biblioteki Miejskiej im. Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu.

 Książka „Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939” została wydana w 2021 roku przez Bibliotekę Miejską im. Wiktora Kulerskiego w Grudziądzu.

 Wydanie dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz budżetu Gminy Miasta Grudziądz.

 Skład i druk jest dziełem Studia Grafiki Komputerowej Krzysztof John w Grudziądzu.

 Niniejsza monografia została napisana w 100.  rocznicę powstania w lipcu 1921 roku polskiej Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu.

 Biblioteką z ramienia władz miejskich zarządzało Towarzystwo Czytelni Ludowych.

 Również Muzeum Miejskie znajdowało się pod zarządem sekcji muzealnej TCL.

 Towarzystwo Czytelni Ludowych powstało jeszcze w 1880  roku w Poznaniu i szybko objęło swym zasięgiem zabór pruski.

 Nadrzędnym celem jego działalności była obrona polskości przed germanizacją poprzez zakładanie czytelni i bibliotek, upowszechniających czytelnictwo w języku polskim.

 Po odzyskaniu niepodległości Towarzystwo Czytelni Ludowych skupiło się na pracy nad repolonizacją ziem byłego zaboru pruskiego, w tym szczególnie Pomorza.

 Opracowanie Katarzyny Furmańskiej i Roberta Milinkiewicza ma charakter popularyzatorski i formalnie nie jest rozprawą naukową.

 Autorzy przeprowadzili jednak ogromna kwerendę obejmująca źródła archiwalne zgromadzone w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy, gdzie znajduje się liczący 145  jednostek aktowych zespół dokumentów Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu.

 Niezwykle cenne są informacje zaczerpnięte z pomorskiej prasy okresu międzywojennego i takich tytułów jak Gazeta Grudziądzka, Goniec Nadwiślański, Głos Pomorski, Słowo Pomorskie, Gazeta Gdańska, Straż nad Wisłą, Przegląd Oświatowy, Ruch Społeczno-Oświatowy.

 Wielkie znaczenia mają publikacje książkowe powstałe w badanym okresie, jak i opracowania, które ukazały się po 1945 roku.

 Wśród źródeł wykorzystanych przez autorów można wymienić jeszcze drukowane katalogi Biblioteki Miejskiej wydane w 1928 i 1934 roku, wydawnictwa jubileuszowe i informatory.

 W książce znajdują się informacje na temat czytelników biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych, codziennej pracy bibliotekarzy, wydarzeń kulturalnych organizowanych w bibliotece.

 Jej szczególnym walorem jest ukazanie procesu repolonizacji Grudziądza, jaki dokonał się w okresie II Rzeczypospolitej.

 Monografia „Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939” składa się ze wstępu, trzech rozdziałów, zakończenia, bibliografii, aneksów i spisu ilustracji.

 Opracowanie otwiera wiersz Jana Przylibskiego „Bibljoteka” opublikowany w 1921 roku w „Gazecie Pomorskiej”.

 Rozdział I – Biblioteki grudziądzkie do roku 1939

 Rozdział pierwszy stanowi ogólny rys historyczny historii bibliotek grudziądzkich, tym bardziej cenny wobec braku naukowego opracowania tego tematu.

 W rozdziale scharakteryzowano wybrane biblioteki od czasów średniowiecza poczynając od biblioteki szkoły misyjnej biskupa Chrystiana.

 Przedstawiono księgozbiory komturii grudziądzkiej zakonu krzyżackiego, księgozbiory mieszczaństwa, księgozbiór szkoły parafialnej przy kościele św. Mikołaja.

 Omówiono biblioteki zakonne benedyktynek i reformatów, bibliotekę Kolegium Jezuickiego.

 Sporo uwagi poświęcono bibliotece i muzeum niemieckiego Towarzystwa Starożytności, z którego inicjatywy powstał w 1912 roku budynek przy ul. Legionów 28 (wówczas ul. Lipowa), gdzie znajduje się do dziś siedziba Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu.

 W tym miejscu autorzy szeroko opisali dzieje powstania budynku biblioteki, jego architekturę i wystrój wnętrz.

 Możemy zapoznać się z planami architektonicznymi budynku i jego widokiem z epoki.

 Ostatnią opisaną biblioteką funkcjonującą przed 1920 rokiem była polska biblioteka Towarzystwa Czytelni dla Kobiet, która działała od 1908 roku.

 Autorzy szeroko opisali grudziądzkie biblioteki funkcjonujące w okresie międzywojennym.

 Były wśród nich biblioteki szkolne, biblioteki instytucji i towarzystw, biblioteki kościelne i związków wyznaniowych, biblioteki wojskowe, biblioteki mniejszości narodowych i religijnych.

 W okresie tym funkcjonowały również prywatne wypożyczalnie książek.

 Rozdział II – Historia Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu

 Towarzystwo Czytelni Ludowych powstało w 1880 roku w celu obrony Polaków przed germanizacją.

 Towarzystwo działało w zaborze pruskim na terenie Wielkopolski, Śląska i Pomorza.

 Jego centrala mieściła się w Poznaniu.

 Celem Towarzystwa była walka z wynaradawianiem języka polskiego poprzez upowszechnianie czytelnictwa książek i czasopism.

 Jednym z instrumentów mającym służyć zachowaniu polskości było zakładanie bibliotek z księgozbiorem w języku polskim.

 Sieć bibliotek Towarzystwa Czytelni Ludowych stale się rozrastała, zarówno w czasie zaborów, jak i po odzyskaniu niepodległości przez Polskę.

 W okresie międzywojennym na czoło zadań Towarzystwa wysunęło się szerzenie kultury narodowej poprzez zakładanie bibliotek i czytelni po wsiach i miastach, poprzez odczyty, wieczornice, kursy, przez zakładanie muzeów ludowych i uniwersytetów ludowych w miastach i na wsiach.

 Coraz większą rolę zaczęła odgrywać działalność oświatowa.

 Na Pomorzu nadal jednak ważnym celem Towarzystwa była walka o język polski.

 Dzielnica ta była w znacznym stopniu zgermanizowana.

 Ważnym terenem repolonizacji był Grudziądz.

 Tradycje działalności Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu sięgają 1884 roku.

 Biblioteka prowadzona przez Towarzystwo była ofiarą represji pruskich i konfiskat książek.

 Działalność Biblioteki wspomagał Wiktor Kulerski wydawca „Gazety Grudziądzkiej”

 W 1912 roku w Grudziądzu powołano komitet miejski Towarzystwa Czytelni Ludowych, w składzie którego przeważały kobiety.

 Wśród nich wyróżniała się z Maria Ruchniewiczowa, która działała również w Towarzystwie Czytelni dla Kobiet.

 Siedzibą biblioteki był od 1913 roku Dom Polski Bazar w Grudziądzu.

 Rozdział III – Towarzystwo Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939

 W okresie międzywojennym Grudziądz stał się siedzibą Sekretariatu Towarzystwa Czytelni Ludowych na Pomorze, mimo że stolica województwa znajdowała się w Toruniu.

 Kierownikiem Sekretariatu był ks. Alfons Karczyński.

 Miasto Grudziądz przekazało w 1921 roku zarząd Muzeum Miejskiego w ręce Towarzystwa Czytelni Ludowych

 W budynku Muzeum znalazła swoją siedzibę Biblioteka Miejska.

 Mieściły się tu też Pomorska Szkoła Sztuk Pięknych, Szkoła Malarstwa i Zdobnictwa, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Polski Związek Zachodni.

 Uroczyste otwarcie biblioteki wraz z czytelnią nastąpiło 3 lipca 1921 roku.

 Biblioteka i czytelnia zajęły dwa pomieszczenia na pierwszym piętrze budynku Muzeum.

 Przy sekretariacie Towarzystwa Czytelni Ludowych powstała składnica książek oraz wypożyczalnia przeźroczy.

 Przez składnicę w Grudziądzu książki zamawiały biblioteki z całego Pomorza.

 Oprócz Sekretariatu na Pomorze w Grudziądzu działa tez komitet miejski Towarzystwa Czytelni Ludowych.

 Jego pierwszym prezesem po powrocie Grudziądza do Macierzy był ks. Bernard Dembek.

 Kolejni prezesi to ks. Stanisław Jaranowski, Wiktor Solman, Władysław Borth, ks. Władysław Łęga, Jan Puppel, Edward Tkaczyk.

 Komitet miejski dzielił się na trzy komisje: odczytową, biblioteczną i muzealną.

 Grudziądzka biblioteka była największą książnicą Towarzystwa Czytelni Ludowych w województwie pomorskim.

 W bibliotece Towarzystwa Czytelni Ludowych można było wypożyczyć jedna książkę polską i jedną książkę niemiecką.

 Termin zwrotu wynosił dwa tygodnie.

 W książnicy ustawiono katalogi kartkowe: alfabetyczny (wg autora), porządkowy (wg numeru inwentarza), rzeczowy (wg działów klasyfikacji).

 Biblioteka była czynna we wszystkie dni powszednie od poniedziałku do soboty w godzinach 17.00-19.00.

Czytelników obsługiwała zatrudniona na etacie bibliotekarka.

 Były nimi w kolejnych latach Jadwiga Degórska, Janina Mańkowska, Maria Kaliszewska, Helena Minkiewicz, Melania Mordzewska i Leokadia Sobocińska.

 Bibliotekę odwiedzały nawet 74 osoby dziennie.

 Zapisanych było do niej nawet 973 czytelników.

 Liczba wypożyczeń sięgnęła 42.651 książek rocznie.

 Księgobiór urósł do 6.768 pozycji.

 Wśród czytelników byli dorośli i dzieci.

 Biblioteka Miejska uchodziła w lokalnym środowisku za elitarną, skierowaną głównie do miejskiej inteligencji urzędniczej i uczniów gimnazjum.

 Czytano przede wszystkim polską beletrystykę, realistyczne powieści obyczajowe, powieści historyczne i przygodowe.

 Oprócz biblioteki głównej przy ówczesnej ul. Lipowej w Grudziądzu działało również kilka filii i punktów bibliotecznych, nazywanych bibliotekami ruchomymi.

 Filie i punkty biblioteczne działały na Chełmińskim Przedmieściu, w Małym Tarpnie, w Fabryce Unia, w Domu Karnym, w więzieniu karno-śledczym, w Fabryce PePeGe oraz w Mniszku.

 Oprócz wypożyczalni w bibliotece głównej działały dwie czytelnie, jedna dla dorosłych, druga dla dzieci i młodzieży.

 W czytelni dla dorosłych  dostępne były gazety i czasopisma.

 Lista oferowanych tytułów czasopism oscylowała w granicach 40.

 Wypożyczanie książek i korzystanie z czytelni było bezpłatne.

 Księgozbiór biblioteki grudziądzkiej był bardzo zróżnicowany.

 Gromadzono zarówno literaturę piękną, popularnonaukową, naukową, jak również literaturę dla dzieci i młodzieży.

 Towarzystwo Czytelni Ludowych łączyło prowadzenie biblioteki z pracą kulturalno-oświatową.

 W Grudziądzu od 1921 roku jesienią i zimą organizowano wykłady miejskiego Uniwersytetu Ludowego.

 Prelegentami byli miejscowi nauczyciele szkół średnich, ale zapraszano również profesorów uniwersyteckich.

 Wykłady odbywały się w Sali Bazaru lub auli Gimnazjum Klasycznego.

 W 1927 roku na jednym z odczytów pojawiło się aż 1.200 osób.

 Organizowano również wieczornice.

 Wieczorne spotkania łączyły wykład z deklamacjami, występami chóru, małymi koncertami instrumentalnymi, występami scenicznymi.

 Towarzystwo Czytelni Ludowych organizowało również wiece oświatowe, w trakcie których omawiano funkcjonowanie Towarzystwa czy działalność biblioteki.

 Organizowano też publiczne obchody i uroczystości związane z wydarzeniami polskiego życia literackiego.

 Organizowano imprezy czytelnicze, przedstawienia amatorskie, wystawy książek, głośne czytanie.

 Towarzystwo prowadziło również kursy oświatowe i szkolenia bibliotekarskie, dla osób pracujących w oświacie pozaszkolnej, a zwłaszcza dla członków Towarzystwa Czytelni Ludowych.

 Działalność oświatową prowadziła również komisja muzealna grudziądzkiego komitetu Towarzystwa Czytelni Ludowych, która zarządzała muzeum.

 Na jej czele stał ks. Władysław Łęga.

 Muzeum urządzało liczne wystawy.

 Pierwszą Wystawę Sztuk Pięknych Artystów Pomorskich  w czerwcu 1921 roku otworzył marszałek Józef Piłsudski.

 Za finansowe utrzymanie biblioteki odpowiadało Towarzystwo Czytelni Ludowych, które opierało się na ofiarności społeczeństwa.

 Zarząd Miasta Grudziądza również udzielał subwencji Towarzystwu zawłaszcza na utrzymanie gmachu Biblioteki Miejskiej.

 Towarzystwo starało się również o dotacje rządowe na zakup książek.

 Prośby o dotacje wysyłano do grudziądzkich instytucji, organizacji i fabryk.

 Towarzystwo organizowało liczne odpłatne imprezy, loterie fantowe, kwesty uliczne.

 Podsumowując dzieje Biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu należy podkreślić, że pełniła ona jednocześnie rolę Biblioteki Miejskiej.

 Prowadziła również intensywną działalność kulturalno-oświatową.

 Powstała w 1921 roku wykorzystując budynek i księgozbiór biblioteki niemieckiej.

 Gmach ten był też siedzibą innych instytucji kulturalno-oświatowych.

 Czytelników obsługiwała jedna bibliotekarka przez dwie, trzy godziny dziennie.

 Subwencje miejskie nie pokrywały kosztów utrzymania biblioteki.

 Mimo wszystkich problemów należy podkreślić ogromną rolę Towarzystwa Czytelni Ludowych w repolonizacji Grudziądza.

 Dzięki popularyzacji kultury i literatury polskiej następował stały wzrost świadomości narodowej mieszkańców.

 Biblioteka wraz z muzeum pełniła rolę centrum kulturalnego w mieście i była widoczna w przestrzeni publicznej.

 Działalność Towarzystwa Czytelni Ludowych opierała się na zaangażowaniu i poświęceniu jego członków.

 Wśród nich należy wymienić ks. Bernarda Dembka, ks. Alojzego Karczyńskiego, ks. Władysława Łęgę, Jana Puppela, Leokadię Sobocińską, Marię Ruchniewiczową.

 Polskie zbiory biblioteki po zajęciu Grudziądza przez wojska niemieckie we wrześniu 1939 roku zostały doszczętnie zniszczone.

 Księgozbiór został wywieziony na dziedziniec Willi Victoriusa przy obecnej ulicy Armii Krajowej i tam spalony.

 Do dzisiaj w zbiorach Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu zachowały się 33 książki ze znakami proweniencyjnymi Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu.

 Bardzo polecam lekturę książki „Biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych w Grudziądzu w latach 1921-1939”

 Atrakcyjność publikacji podnoszą liczne fotografie, mapy, rysunki, zdjęcia portretowe, faksymilia dokumentów.

 Do książki dołączono trzy aneksy:

 - aneks nr 1 – spis książek pozostałych po Bibliotece Towarzystwa Czytelni Ludowych  w Grudziądzu znajdujących się w zbiorach Biblioteki Miejskiej im. Wiktora Kulerskiego

 - aneks nr 2 – artykuł „Książka roznosicielka zarazy” zamieszczony w Przeglądzie Oświatowym z 1926 roku, poświęcony przenoszeniu chorób zakaźnych przez kontakt z książką, który po stu latach nabrał aktualności w związki z pandemią COVID-19

 - aneks nr 3 referat uczestniczki kursu bibliotekarskiego z 1935 roku „ Jak należy przeprowadzić propagandę książki i biblioteki”, którego autorka jest Helena Minkiewiczówna – późniejsza pierwsza powojenna kierowniczka Biblioteki Miejskiej w Grudziądzu

 Książkę zamyka bibliografia i spis ilustracji obejmujący 45 pozycji.

 Na koniec chciałbym poinformować, że książka Katarzyny Furmańskiej i Roberta Milinkiewicza dostępna jest w internecie w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej.

 Był to kolejny odcinek cyklu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, w którym prezentuję najciekawsze książki związane z naszym regionem

 Wszystkie one są dostępne w Dziale Informacyjno-Bibliograficznym Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu przy ul. Słowackiego 8.

 Dziękuję za uwagę i pozdrawiam serdecznie.