Z dziejów kościołów ewangelickich w dawnych Prusach Królewskich i Książęcych.
T. 2, Tereny dawnych Prus Książęcych
redakcja naukowa: Jarosław Kłaczkow, Grzegorz Jasiński,
Piotr Birecki
Wydawnictwo Adam Marszałek
Toruń 2017
W roku 2017 obchodzono na świecie Jubileusz 500 lat Reformacji.
To szczególna okazja do refleksji nad historią i stanem współczesnego protestantyzmu.
Redaktorom obu dwutomowej publikacji udało się zaprosić do współpracy najwybitniejszych polskich historyków, badaczy dziejów Prus.
Powstała wydawnictwo kompletne, które w sposób całościowy ujmuje badane czasy i obszary.
Poszczególne rozdziały prezentują wyczerpujący katalog tematów związanych z rozwojem ewangelicyzmu na ziemiach Prus, Pomorza i Pomezanii.
Należy przypomnieć, że dzieło nawracania Prusów na chrześcijaństwo zaczęło się jeszcze przed podbojem krzyżackim.
Rozpoczęli je cysterski, z pierwszym biskupem pruskim Christianem na czele.
Zakon Krzyżacki po uzyskaniu prawa do ziemi chełmińskiej potwierdzonego przez papieża, podbijał kolejne pruskie ziemie i zakładał grody.
Po wyniszczających wojnach polsko-krzyżackich podpisano w 1525 roku traktat krakowski, mocą którego Prusy zakonne zostały zsekularyzowane i stały się dziedzicznym lennem królestwa Polskiego.
Król Polski Zygmunt Stary przyjmując hołd pruski, zezwolił na utworzenie pierwszego na świecie krajowego Kościoła ewangelickiego.
Ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern zgłosił swój akces do Reformacji.
W Prusach Książęcych połowę ludności stanowili wówczas Polacy - Mazurowie.
Dla nich Reformacja przyniosła odprawianie mszy w języku polskim.
Dopiero XIX wieku miejsce języka polskiego (mazurskiego) w szkolnictwie i liturgii zajął język niemiecki.
Królewiec w XVI wieku stał się silnym ośrodkiem drukarskim, również w języku polskim.
Wydrukowano wówczas 90 druków religijnych w języku polskim.
W Królewcu ukazało się drukiem pierwsze polskie tłumaczenie Nowego Testament.
W tomie opublikowano 11 artykułów naukowych;
1. Marcin Hintz, Jerzy Sojka - duchowość i teologia ewangelicka XVII wieku ze szczególnym uwzględnieniem Prus Książęcych
2. Janusz Małłek - Powstanie i rozwój Kościołów ewangelickich w Prusach Książęcych (1525-1657), Prusach Brandenburskich (1657-1701) i Prusach Wschodnich Królestwa Pruskiego (1701-1817)
3. Piotr Birecki. Architektura i sztuka na terenie Prus Książęcych (1525-1657), Prus Brandenburskich (1657-1701) i Prus Wschodnich Królestwa Pruskiego (1701-1817)
4. Grzegorz Jasiński - Kościół ewangelicki w Prusach Wschodnich w latach 1817-1918
5. Piotr Birecki - Architektura i wyposażenie kościołów ewangelickich w Prusach Wschodnich
6. Grzegorz Jasiński - Kościół ewangelicki w Prusach Wschodnich w latach 1918-1945
7. Inga Puidokiene - Luteranie w Kraju Kłajpedzkim (1920-1945)
8. Jan Sakm - Protestancka architektura sakralna na terenie Prus Wschodnich w okresie międzywojennym - wstęp do badań
9. Grzegorz Jasiński - Diecezja Mazurska Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w latach 1945-2017
10. Ilya Dementev - "Wszystko ma swój czas". Luteranizm w Obwodzie Kaliningradzkim (od roku 1945 po lata współczesne)
11. Inga Puidokiene - Kościół ewangelicko-luterański w Kraju Kłajpedzkim (1945-2017)