Materiały związane z Oficerską Szkołą Marynarki Wojennej w Toruniu (1922-1928)
i Szkołą Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu (1928-1938)
w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu
Najstarsze publikacje Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej sięgają roku 1922, czyli samych początków szkoły.
Oficerska Szkoła Marynarki Wojennej była wydawcą pięciu podręczników, które zachowały się w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej.
Zostały one oprawione przez introligatora razem i tworzą jeden wolumin.
1. Nauticae res : krótki zarys morskiej polityki komandora Eugenio Bollati di Saint Pierre / przełożył z rosyjskiego Adam Mohuczy. - Toruń : Oficerska Szkoła Marynarki, 1922
Autorem przekładu książki „Nautica res” był komandor podporucznik Adam Mohuczy.
To pierwszy komendant Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w latach 1922-1924.
Był on już wcześniej w 1921 roku komendantem Tymczasowych Kursów Instruktorskich dla Oficerów Marynarki Wojennej w Toruniu, których działalność poprzedzała powołanie szkoły.
2. Artyleryjski przyrząd Dłuskiego dla ćwiczeń w kierowaniu ogniem pojedyńczego okrętu / opisał wykładowca artylerji morskiej Włodzimierz Steyer komandor podporucznik - Toruń : Oficerska Szkoła Marynarki, 1922
3. Kwas pikrinowy jako materjał wybuchowy : (melinit, lyddait, szymoza) / Włodzimierz B. Steyer komandor podporucznik. - Toruń : Oficerska Szkoła Marynarki, 1922
Autorem dwóch kolejnych książek pt.: „Artyleryjski przyrząd Dłuskiego” i „Kwas pikrynowy jak materiał wybuchowy” był komandor podporucznik Włodzimierz Steyer, który wykładał w szkole artylerię morską.
Włodzimierz Steyer zasłynął jako dowódca „Rejonu Umocnionego Hel” we wrześniu 1939 r.
Swoje wspomnienia opublikował w książce „Samotny półwysep”, która była wielokrotnie wznawiana w 1957, 1969 i 1983 roku.
4. Przepisy zapobiegające zderzeniu się statków na morzu / spolszczył Gustaw Kański. - Toruń : Oficerska Szkoła Marynarki, 1922
Gustaw Kański, był współtwórcą Szkoły Morskiej w Tczewie, która kształciła oficerów marynarki handlowej.
Miał duże zasługi dla opracowania polskiego specjalistycznego słownictwa morskiego.
Był jednym z autorów sześcio-tomowego „Słownika morskiego polsko-angielsko-francusko-niemiecko-rosyjskiego” z lat 1929-1936.
W naszych zbiorach znajduje się jeszcze jego książka „Opisowy kurs locji” wydana w 1927 roku przez Szkołę Morską w Tczewie.
5. Sekstans : (zarządzenie, poprawki, zastosowanie) / opisał kaptan porucznik marynarki Antoni Ledóchowski wykładowca astronomii nautycznej. - Toruń 1922
Autorem książki „Sekstans” był kapitan porucznik marynarki Antoni Ledóchowski wykładowca astronomii nautycznej, również w cywilnej Szkole Morskiej w Tczewie.
W naszych zbiorach znajduje się jeszcze jego książka „Kurs nawigacji’ wydana w 1928 roku przez Szkołą Morską w Tczewie.
W naszych zbiorach znajduję się dwie bardzo ciekawe książki.
W 1932 roku Szkoła Podchorążych Marynarki Wojennej wydała dwuczęściowy skrypt z zakresu prawa międzynarodowego, który zachował się w zbiorach Książnicy:
1. Wykłady prawa międzynarodowego na oficerskim kursie taktycznym przy Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu / Józef Bartelmus. - Toruń 1932.
2. Załączniki do wykładów prawa międzynarodowego na oficerskim kursie taktycznym przy Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu / Józef Bartelmus. - Toruń 1932.
Podpułkownik Józef Bartelus był prawnikiem z wykształcenia i należał do korpusu oficerów sądowych.
W 1928 roku nastąpiło przemianowanie wszystkich szkół oficerskich na szkoły podchorążych, co było nawiązaniem historycznym do czasów sprzed powstania listopadowego.
Ten okres przejściowy zachował swój ciekawy ślad w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej w postaci książki Marjana Sasinowskiego – „Budownictwo okrętowe”.
Tom 1 książki „Budownictwo okrętowe. Teoria okrętu” Marjana Sasinowskiego został wydany w 1924 roku przez Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej w Toruniu.
Tom II książki „Budownictwo okrętowe. Architektura okrętu” Marjana Sasinowskiego został wydany w 1932 roku przez Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej.
Książki różnią się oznaczeniem wydawcy na karcie tytułowej.
Inżynier budowy okrętów Marian Sasinowski studiował przed rewolucją w Kronsztadzie i Petersburgu.
Od 1921 roku był wykładowcą teorii i architektury okrętu na Tymczasowych Kursach Instruktorskich dla oficerów marynarki wojennej w Toruniu.
W latach 1922-1926 wykładał na Oficerskiej Szkole Oficerów Marynarki Wojennej.
Bez wątpienia najważniejszym wydawnictwem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu było czasopismo „Przegląd Morski”, które zachowało się do dziś w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej.
„Przegląd Morski” był wydawany w Toruniu przez siedem lat, od grudnia 1928 roku (numer 1) do maja 1935 roku (numer 74).
W czerwcu 1935 roku wydawanie „Przeglądu Morskiego” przejęło Kierownictwo Marynarki Wojennej w Warszawie.
Inicjatorami powstania czasopisma byli komandor porucznik Stefan Frankowski (ówczesny komendant Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu) oraz Jerzy Kłossowski, wówczas kapitan marynarki, dyrektor nauk w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej, który przygotował założenia organizacyjne i programowe czasopisma.
Komandor Stefan Frankowski był pierwszym redaktorem naczelnym „Przeglądu Morskiego” w okresie od grudnia 1928 roku do maja 1929 roku.
Od 1926 roku do 1929 roku, był też komendantem Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, przemianowanej wówczas na Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej.
Jerzy Kłossowski dowodził przed wojną wieloma okrętami ORP Pomorzanin, ORP Generał Haller, ORP Krakowiak, ORP Bałtyk.
Po wojnie kontynuował służbę w polskiej marynarce.
Jerzy Kłossowski opublikował w 1970 roku swoje obszerne „Wspomnienia z marynarki wojennej” (Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa, 1970).
Drugim redaktorem naczelnym „Przeglądu Morskiego” został kmdr por. Karol Korytowski.
Funkcję redaktora naczelnego „Przeglądu Morskiego” objął w lipcu 1929 roku i pełnił ją do marca 1933 roku, będąc jednocześnie komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu.
W czasie, gdy kierował czasopismem i w późniejszych latach opublikował kilkadziesiąt artykułów, również pod pseudonimem Karol Mora.
Trzeci redaktor naczelny „Przeglądu Morskiego” Tadeusz Morgenstern-Podjazd pełnił te funkcję od kwietnia 1933 roku do lipca 1934 roku.
Jednocześnie w latach 1933–1937 był komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu.
Czwarty redaktor naczelny „Przeglądu Morskiego” Anatol Lewicki ukończył Oficerską Szkołę Łączności w Zgierzu.
Od 1934 roku był dyrektorem nauk Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej.
Redaktorem naczelnym był od lipca 1934 roku do przeniesienia redakcji do Warszawy w 1935 roku.
W Książnicy Kopernikańskiej znajduje się książka jego współautorstwa:
- Tadeusz Bocheński, Anatol Lewicki, Nawigacja, Warszawa 1931.
Olgierd Żukowski był ostatnim redaktorem „Przeglądu Morskiego” w okresie międzywojennym.
Funkcję tę sprawował od czerwca 1935 roku do września 1939 roku.
W tym czasie miesięcznik był wydawany w Warszawie przez Kierownictwo Marynarki Wojennej.
W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są książki jego autorstwa:
- Olgierd Żukowski, Statek morski i rzeczny, Lwów 1936
- Olgierd Żukowski, Dwadzieścia lat polskiej marynarki wojennej, Warszawa 1939
Pierwszy numer „Przeglądu Morskiego” wydrukowano w Drukarni Wojskowej Dowództwa Okręgu nr VIII w Toruniu.
Na jego stronie tytułowej była informacja, że pismo ukazuje się 24 dnia każdego miesiąca.
Dlatego za datę wydania pierwszego numeru „Przeglądu Morskiego” przyjmuje się 24 grudnia 1928 roku.
Na pierwszy numer, liczący 80 stron, złożyło się 17 materiałów.
Otwierały go deklaracja programowa redakcji oraz artykuł wstępny kmdr. Jerzego Świrskiego. – szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej.
Pismo kierowano do oficerów Marynarki Wojennej.
Proponowano im współpracę – czasopismo miało być forum wymiany poglądów na temat kierunków rozwoju marynarki.
By zachęcić oficerów Marynarki Wojennej do publikowania, ogłaszano konkursy, a wyróżnione prace zamieszczano w miesięczniku.
Poglądy niektórych autorów wyprzedzały ówczesny stan wiedzy wojennomorskiej.
Z bibliografii „Przeglądu Morskiego” za lata 1928‒1939 można poznać dorobek publicystyczny Marynarki Wojennej.
Wyliczono, że w piśmie w tym okresie drukowało około 150 autorów.
Bibliografia obejmuje 2626 artykułów w 11 działach:
- strategia, polityka, organizacja
- zagadnienia taktyczne i wyszkoleniowe
- nawigacja służba okrętowa
- lotnictwo morskie
- historia
- wiadomości techniczne
- zagadnienia aktualne
- różne
- przegląd prasy
- kronika
- bibliografia
Najwięcej ukazało się opracowań z zakresu morskiej sztuki wojennej i dziejów oręża morskiego.
W zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu znajdują się oprócz publikacji wydawanych przez Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej i Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej wydawnictwa z okresu międzywojennego poświęcone tym instytucją.
1.
Pierwszą publikacją jest „Księga pamiątkowa dziesięciolecia Pomorza” / wydana staraniem Pomorskiego Związku Podoficerów Rezerwy ; komitet redakcyjny: przewodniczący: Kazimierz Esden-Tempski ; naczelny redaktor: Marjan Sydow. - Toruń 1930
Na stronach 154-157 znajduje się rozdział poświęcony Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej.
W rozdziale opisano okoliczności powstania szkoły od powołania w 1921 roku Tymczasowych Kursów Instruktorskich dla oficerów Marynarki Wojennej.
Dalej opisano tok nauki w trakcie trzyletnich studiów.
Każdego roku 6 miesięcy kadeci spędzali w Toruniu oraz 6 miesięcy na morzu, na okręcie szkolnym lub na okrętach floty.
Szkolenie podchorążych odbywał o się na żaglowcu szkolnym ORP Iskra.
Kadeci pływali na nim wzdłuż wybrzeży Europy, docierali też do Afryki i Ameryki.
2.
Drugim interesującym wydawnictwem z epoki międzywojennej jest czasopismo „Młody Gryf”.
Był to pomorski tygodnik ilustrowany wydawany w Toruniu dla młodzieży, poświęcony sprawom wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego.
W numerze 46 „Młodego Gryfa” z 10 grudnia 1935 roku na stronach 8-9 znajduje się rozkładówka pt. „Nasza chluba” poświęcona Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu.
Autor artykułu Waldemar Babinicz był nauczycielem języka francuskiego w toruńskiej uczelni.
W zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu są również współczesne publikacje, gdzie można znaleźć cenne informacje o Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej.
1. Wspomniany już artykuł: Szkolnictwo wojennomorskie w Toruniu w latach 1919-1938 / Donald Steyer. W: Rocznik Toruński, 1972, t. 7, s. 185-195
2. Rozdział „W szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu” zawarty we : Wspomnienia z marynarki wojennej / Jerzy Kłossowski. - Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1970.
3. Rozdział IX Wyszkolenie. Zawarty w książce : Polska marynarka wojenna w latach 1918-1939 : problemy prawne i ekonomiczne / Stanisław Ordon. - Gdynia : Wydawnictwo Morskie 1966.
4. Książka: „Adam, Aleksander i Borys Mohuczowie w służbie Polskiej Marynarki Wojennej” / Andrzej Drzewiecki. - Toruń : Wydawnictwo Adam Marszałek, cop. 2005
5. Księga absolwentów uczelni Polskiej Marynarki Wojennej (1922-2007) / Antoni F. Komorowski, Dariusz Nawrot, Bogdan Zalewski. - Toruń : Wydawnictwo Adam Marszałek 2007.
6. Opracowanie: Szkolnictwo wojskowe w Toruniu 1920-1939 / Mirosław Giętkowski, Piotr Ochociński, Adam Kowalkowski. - Toruń : Muzeum Okręgowe w Toruniu : Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Okręgowego w Toruniu 2025
7. Katalog: Od Torunia do Gdyni : z dziejów szkolnictwa polskiej marynarki wojennej : [katalog wystawy] Toruń, Ratusz Staromiejski - wystawa czynna od 28 czerwca do 21 września 1997 r. / [oprac. B. Uziembło] ; Muzeum Okręgowe w Toruniu, Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni. – Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 1997.
8. Katalog: Marynarka Wojenna II Rzeczypospolitej w fotografii ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu /Bogusław Uziembło. - Toruń : Muzeum Okręgowe 2016