Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej
„Edukacja regionalna.
Żydzi w regionie kujawsko-pomorskim.
Historia, dziedzictwo, kultura”
Konferencja odbyła się w dniu 13 października 2011 r. w Muzeum Etnograficznym im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu. Rozpoczęły ją przemówienia rektora Wyższej Szkoły Filologii Hebrajskiej w Toruniu o. dr. Maksymina Marka Tandeka i dyrektora Muzeum Etnograficznego dr. Huberta Czachowskiego.
Po uroczystym otwarciu konferencji zgromadzeni w sali słuchacze obejrzeli film poświęcony Żydom w województwie kujawsko-pomorskim. Jego autorzy zaprezentowali w nim dawne synagogi i cmentarze żydowskie rozsiane po regionie. Niektóre z nich są obecnie w stanie kompletnej ruiny, inne, będąc przebudowanymi, pełnią dzisiaj zupełnie odmienną funkcję. Przykładem może być tutaj jedna z synagog w Rypinie, która po odnowieniu jest siedzibą Spółdzielczego Domu Handlowego.
Kolejnym punktem programu konferencji było wystąpienie dr. Tomasza Kawskiego z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy pt.: „Historia i kultura społeczności żydowskich w województwie kujawsko-pomorskim”. Autor referatu przedstawił zarys dziejów obecności żydowskiej w naszym regionie, do przełomu XIV/XV w. do lat 70. ubiegłego wieku. Dużo miejsca poświęcił różnicom pomiędzy Żydami zamieszkującymi zabór pruski a tymi z zaboru rosyjskiego, co dodawało kolorytu temu obszarowi, pełniącemu w historii rolę pogranicza politycznego i kulturalnego.
Następny referat pt.: „Między dwoma światami. Żydzi w polskiej kulturze ludowej” wygłosiła dr Ewa Banasiewicz-Ossowska z Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego autorka zaprezentowała zebranym w dużym skrócie najważniejsze przejawy obecności Żydów w kulturze ludowej terenów dawnej Polski. Omówiła ich wpływ w ceramice, zabawkach, wycinankach, wyrobach drewnianych, a nawet obrzędach. Dowiedzieć się można było m. in., że znany niemal każdemu zwyczaj topienia Marzanny pochodzi od żydowskiego obrzędu Hamana, a sławne wycinanki kurpiowskie mają mieć genezę w żydowskich rajzelech.
Po tym wystąpieniu nastąpiła przerwa na kawę, połączona z otwarciem wystawy fotograficznej autorstwa Daniela Pacha: „Zabytki kultury żydowskiej w województwie kujawsko-pomorskim”.
Po przerwie wszyscy zgromadzeni w sali Muzeum wysłuchali koncertu Urszuli Makosz z zespołem „Di kapelje fun Kroker”. Artyści zaprezentowali małą próbkę muzyki żydowskiej, angażując do tego nawet słuchaczy, którzy mogli dzięki temu zapoznać się z językiem jidysz i spróbować swoich sił w śpiewaniu.
Pewną kontynuacją tego było przedstawienie uczniów Gimnazjum im. I. Działyńskiego w Gołubiu-Dobrzyniu pt.: „Wieczór Kultury Żydowskiej – Kochali to miasto, jak my kochamy…, czyli jak wskrzesić pamięć o wielokulturowych i wielonarodowych korzeniach miasta?” Uczniowie, wraz ze swoimi nauczycielami, w bardzo przystępny sposób przybliżyli słuchaczom bogatą i częściowo zapomnianą kulturę żydowską. Dzięki nim można było usłyszeć świetne żydowskie dowcipy i obejrzeć ciekawe tańce.
Na tym konferencja się zakończyła. Organizatorzy obiecali wydać, a potem przesłać każdemu zarejestrowanemu uczestnikowi po egzemplarzu „Katalogu zabytków kultury żydowskiej w województwie kujawsko-pomorskim”.