Sztetl Lubicz
Wydawca: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu
Toruń 2019
Sygnatura SIRr VIII/In-Lubicz-1
Książka dr Karoliny Famulskiej-Ciesielskiej o Żydach w Lubiczu powstała po wielu latach zbierania i dokumentowania ich historii.
Z jednej strony
autorka oparła się na wspomnieniach mieszkańców, którzy z własnej
pamięci przywoływali opowieści o czasach sprzed 1945 roku.
Z drugiej strony praca ta zawiera solidne materiały archiwalne i źródłowe.
Przed II wojną światową społeczność żydowska w Lubiczu była
bardzo znacząca, ale niestety została zniszczona siłą niemieckiego
nazizmu.
Książka Karoliny Famulskiej-Ciesielskiej odtwarza losy poszczególnych rodzin i postaci lubickich Żydów.
Niewiele osób wie, że Lubicz Górny był polsko-żydowskim miasteczkiem,
osadą, sztetlem.
Żydzi stanowili ponad jedna trzecią mieszkańców Lubicza.
Zostali oni wysiedleni przez Niemców.
Prawie nikt z wysiedlonych
nie przeżył wojny, bo to nie było zwykłe wysiedlenie, tylko pierwszy
etap holocaustu.
Według wyników spisu powszechnego z 1921 roku w Lubiczu
Górnym mieszkało 362 Żydów, co stanowiło 41,9% ludności.
W roku
1933 liczba ludności żydowskiej Lubicza wzrosła do 438 osób, choć
wówczas był to już nieco mniejszy odsetek, bo 36,1%.
Według informacji z 1939 roku w Lubiczu Górnym mieszkało około stu rodzin
żydowskich.
W związku jednak z tym, że do Żydów należało 87%
sklepów – w znacznym stopniu kształtowali oni wizerunek tej miejscowości.
Większość Żydów lubickich żyła z handlu.
Wśród płatników składek na utrzymanie gminy żydowskiej 72% osób zajmowało się handlem, 16% rzemiosłem, a 12% reprezentowało inne zawody.
Książka Karoliny Famulskiej-Ciesielskiej nie jest monografią historyczną, jest raczej rodzajem
reportażu, sprawozdania z poszukiwań śladów Żydów lubickich.
To, co autorka zdołała zebrać, to okruchy: kilkadziesiąt nazwisk i kilka indywidualnych historii.
Księżaka dzieli się na dwie części.
Najpierw autorka opisała historię gminy żydowskiej w Lubiczu.
Potem opisała losy poszczególnych osób i rodzin żydowskich z Lubicza.
Polecamy wszystkie publikacje dr Karoliny Famulskiej-Ciesielskiej dostępne w Książnicy Kopernikańskiej:
1
Polacy, Żydzi, Izraelczycy : tożsamość w literaturze polskiej w Izraelu / Karolina Famulska-Ciesielska. -
Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2008.
2
Najważniejszy jest ciąg dalszy : Zosia Braun z domu Lewinter / Karolina Famulska. Ziemie Obiecane :
biografia Wery Lechtman / Abigail Liebman. - Warszawa ; Jerozolima : Instytut Adama Mickiewicza, Toruń :
Oficyna Wydawnicza Kucharski, 2008.
3
Sztetl Lubicz / Karolina Famulska-Ciesielska. - Toruń : Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu, 2019.
4
Literatura polska w Izraelu : leksykon / Karolina Famulska-Ciesielska, Sławomir Jacek Żurek. - Budapeszt ;
Kraków : Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, 2012.