Piotr Ochociński - Początki szkolnictwa artyleryjskiego w Toruniu

 

Piotr Ochociński

Początki szkolnictwa artyleryjskiego w Toruniu

Wydawca: Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy

Bydgoszcz 2019

Sygnatura SIRr XXV/79

Pierwsza szkoła szkoląca przyszłych oficerów artylerii po 1918 roku powstała w Poznaniu.

Jednak to Toruń stał się miastem kuźnią artylerii i pozostał nim po dziś dzień.

Stało się tak dzięki powstającym W Toruniu od początku lat dwudziestych XX wieku szkołom artyleryjskim.

Wpłyną na to również fakt istnienia już od połowy XIX wieku pobliskiego  poligonu dla artylerii.

Również infrastruktura koszarowa pozostała po opuszczeniu miasta przez żołnierzy pruskich spełniała wszelkie warunki potrzebne do rozwoju szkolnictwa wojskowego.

Autor publikacji na podstawie odnalezionych nowych dokumentów archiwalnych naświetla wszelkie problematyczne dotąd kwestie i odpowiada na nurtujące pytania dotyczące początków szkolnictwa artyleryjskiego w Toruniu.

Książka podzielona została na sześć rozdziałów:

Rozdział I - Początki organizacji struktur artylerii w Wojsku Polskim 1918-1921

Rozdział II  - Początki artyleryjskiego szkolnictwa na terenach Polski (do 1918 roku)

Rozdział III - Początki oficerskiego szkolnictwa artyleryjskiego w Wojsku Polskim 1918-1921

Rozdział IV - Oficerska Szkoła Artylerii na początku funkcjonowania w latach 1923-1924

Rozdział V - Szkolnictwo artyleryjskie 1923-1924

W książce opublikowano wiele unikatowych archiwalnych fotografii.

Stulecie powstania szkoły artylerzystów w Toruniu

 

Absolwenci Szkoły Podchorążych Artylerii w 1925 roku.
W pierwszym rzędzie leży od prawej Teofil Łęgowski 1900-1990,
(zbiory Książnicy Kopernikańskiej)

Na fotografii widzimy, że byli piękni i młodzi, zdecydowanie przystojni byli nasi toruńscy oficerowie artylerii. W stulecie powstania szkoły artylerzystów w Toruniu, która kształciła kandydatów na oficerów artylerii w l. 1923-1939

Na fotografii podarowanej w tym roku Książnicy Kopernikańskiej, (przez Aleksandrę Kuczborską), widzimy absolwentów V Kursu Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu, 3. batalion, 20 V 1925, w pierwszym rzędzie leży od prawej Teofil Łęgowski 1900-1990 (brat dziadka ofiarodawczyni; fot. 1). Takich ujęć było w naszym mieście jeszcze wiele w II RP.

Bowiem wraz z odrodzeniem państwowości w Polsce wznowiły działalność i szkoły wojskowe, również te na Pomorzu i w Toruniu. Miasto stało się ważnym ośrodkiem szkolenia kadr dla Wojska Polskiego. Kształcono w nim lotników i baloniarzy, piechurów i marynarzy, oraz oczywiście artylerzystów. Już 1 IX 1919 w mieście zorganizowano kursy dokształcania oficerów (tj. przed oficjalnym przyłączeniem Pomorza do Macierzy). Kontynuowały one swą działalność do stycznia 1920, a w czerwcu 1920, w Toruniu, powstało Centrum Wyszkolenia Artylerii (dokształcano tam oficerów w zakresie taktyki i samego sprzętu artyleryjskiego). 

Po zakończeniu działań wojennych, przystąpiono do właściwej organizacji szkoły dla oficerów artylerii. W Toruniu powstała w maju 1923 Oficerska Szkoła Artylerii, czyli popularna „OSA”, (od 1928) przemianowana na Szkołę Podchorążych Artylerii w Toruniu. Oficerowie i kadra wykładowców stacjonowała w zabudowaniach jakie pozostały do dziś na Mokrem (fot. 2). 

 Zabudowania Oficerskiej Szkoły Artylerii od strony zachodniej (tzw. Placu Zachodniego), przed 1928,
 obecnie to m.in. zabudowania Muzeum Artylerii w Toruniu,
(zbiory Książnicy Kopernikańskiej)

W szkole położono nacisk na zajęcia praktyczne, również te w terenie. Każdorazowo promocja absolwentów szkoły była dla miasta dużym wydarzeniem, w Pomorskiej Drukarni Rolniczej szkoła drukowała okolicznościowe i pamiątkowe wydania z tej okazji, zatytułowane: W dzień promocji wychowanków Oficerskiej Szkoły Artylerji… w dziesięciolecie szkoły w tej samej tłoczni ukazała się historia placówki: Szkoła Podchorążych Artylerji ku uczczeniu dziesięciolecia 1923-1933 pod red. zasłużonego bibliotekarza i bibliofila Michała Wieliczko-Wielickiego. 

Kształcenie trwało do końca czasu pokoju w 1939, jedne z ostatnich chwil wspominał jej absolwent (senior toruńskich artylerzystów) Stanimir Rypyść 1916-2018 (fot. 3; gdy je opracował był mjr. art. w st. spoczynku):

Młody Stanimir Rypyść
(zbiory córki Wiesławy z Belgii)

„Mój Wrzesień 1939. Obóz letni 1939 r. Szkoła Podchorążych Artylerii spędzała jak co roku na poligonie mieszczącym sie za Podgórzem, zakwaterowana w Forcie im. St. Batorego [IX – K.T.]. W polu sprawdzano wiadomości nabyte w ciągu roku. Ten poligon różnił sie jednak znacznie od poligonów z lat poprzednich. Oba roczniki szkolono intensywnie coraz częściej łącząc je razem w ćwiczeniach polowych, które zawsze były kończone strzelaniem. Ostatnie 4 tygodnie prawie każdego dnia spędzaliśmy na strzelaniach i to oba roczniki razem. Strzelania po zakończeniu były omawiane często przez komendanta szkoły płk. [Adama Tymoteusza - K.T.] Sawczyńskiego, który podkreślał ich wartość i znaczenie, bo nie wiadomo czy nabyte wiadomości nie będą nam potrzebne w przyszłości. Po zakończonym poligonie wyjechaliśmy do swoich pułków w/g przydziałów mobowych [na czas mobilizacji – K.T.], w których już odbywaliśmy praktyki zimowe. Ja miałem przydział do 2 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów w Kielcach. Razem było nas 9 podchorążych: 3-ch ze starszego rocznika-praktyka oficerska i 6 z młodszego rocznika –praktyka podoficerska. Cala szóstka to koledzy z mojego plutonu i mojej sypialni. Głównym celem praktyki był udział w letnich manewrach, tymczasem manewry zostały odwołane, jak również planowana w ich miejsce koncentracja. Polecono prowadzić zajęcia w koszarach, które prowadzili podoficerowie i podchorążowie odbywający praktyki... (fragment tekstu nadesłanego przez córkę Wiesławę Rypyść z Belgii)

 

 Skwer im. Oficerskiej Szkoły Artylerii – lato 2023,
(fot. K. Tomkowiak)

W roku stulecia, w dniu Święta Wojska Polskiego: 15 sierpnia 2023, imię szkoły otrzymał skwer w pobliżu Książnicy Kopernikańskiej (położony pomiędzy aleją Jana Pawła II oraz ul. Adama Mickiewicza i Alojzego Tujakowskiego) - „Skwer im. Oficerskiej Szkoły Artylerii” (fot. 4).

dr Katarzyna Tomkowiak

 

Wyższa Szkoła Artylerii

 

Wyższa Szkoła Artylerii

pod redakcją Jana Marchela

Zespół autorski: Janusz Kosma, Zbigniew Kowalski, Jan Marchel, Zbigniew Moszumański, Adam Radziński

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2010

Sygnatura SIRr XXV/41

Wyższa Szkoła Artylerii funkcjonowała w Toruniu w kompleksie koszarowym przy ul. Sienkiewicza od 30 listopada 1947 roku do przełomu lat 1954 /1955.

Powstała z przemianowania Centrum Wyszkolenia Artylerii, a zastąpiły ją Kursy Doskonalenia Oficerów Artylerii.

Istnienie Wyższej Szkoły Artylerii stanowiło ważny etap w historii wojskowego szkolnictwa artyleryjskiego w Toruniu.

Opracowanie podzielone zostało na sześć rozdziałów

1. Konteksty organizacyjno-strukturalne powstania Wyższej Szkoły Artylerii
2. Wyższa Szkoła Artylerii
3. Wspomnienia, uwagi absolwentów CWArt, WSArt i KDOArt
4. Znaczenie Wyższej Szkoły Artylerii dla systemu doskonalenia oficerów artylerii po drugiej wojnie światowej
5. 76 Warszawski Manewrowy Pułk Artylerii
6. Centralny Poligon Artyleryjski

Dodatkowym walorem monografii są stare fotografie oraz załączniki, wśród nich:
- składy osobowe i listy słuchaczy
- wzory dokumentów
- historia pomnika Polskich Artylerzystów i pomnika gen. Józefa Bema
- mapka toruńskiego poligonu

Autorzy przygotowując publikację opierali się na oryginalnych dokumentach archiwalnych, pracach doktorskich, wydawnictwach zwartych oraz ankietach nadesłanych przez osoby uczestniczące w procesie szkolenia.