Magia i czary

 

Jacek Wijaczka

Magia i czary
Polowanie na czarownice i czarowników w Prusach Książęcych w czasach wczesnonowożytnych

Wydawnictwo Adam Marszałek

Toruń 2020

Sygnatura SIRr IX/81

Jacek Wijaczka jest historykiem, profesorem nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu

Jego zainteresowania badawcze obejmują dzieje Prus Książęcych i Królewskich, polowania na czarownice i procesy o czary w Europie wczesnonowożytnej oraz historię Żydów w okresie staropolskim.

Książka dotyczy polowania na czarownice i procesów o czary, które odbywały się w Prusach Książęcych (Brandenburskich) w XVI–XVIII w. 

Autor przedstawia również magiczny świat mieszkańców księstwa pruskiego, ich wyobrażenia o diable, czarownicach i otaczających ich zewsząd mocach magicznych.

Z książki dowiemy się o przesądach na temat zadawania chorób, metodach obrony przed czarami, czarach miłosnych, magicznych rekwizytach, wywoływaniu deszczu i gradu, roli luster i kryształów w magii, czarodziejski garnkach, wilkołakach, poltergeistach, elfach, malcach i smokach.

Omawia zjawisko polowań na czarownica w Prusach książęcych, jego chronologie, kobiece i męskie ofiary procesów, udział dzieci w procesach czarownic.

Dokładnie został przedstawiony przebieg postepowania sądowego w sprawach o czary od aresztowania, poprzez aresztowanie, przesłuchanie, przebieg tortur, próby sadowe aż do przyznania się do winy i egzekucji.

Osobno opisano przebieg procesów w Rynie (1579), Kwidzynie (1616) i Rybakach (1692).

W Prusach Książęcych apogeum polowania na czarownice przypadło na lata 1671-1690, kiedy to przeprowadzono 151 procesów o czary.

W sumie od XVI do XVIII wieku było ich 359, najwięcej w Pasłęku i Nidzicy.

Osądzono 440 kobiet i 71 mężczyzn.

148 kobiet i 16 mężczyzn skazano na śmierć na stosie lub ścięcie.

Pierwszy proces odbył się w 1534 roku, a ostatni w 1788 r.

Czarownice z Pomorza i Prus

 

Anna Koprowska-Głowacka

Czarownice z Pomorza i Prus

Wydawnictwo Region

Gdynia 2021

Sygnatura SIRr IIIA/94a

W czasach nowożytnych czarami zajmowały się sądy.

Przyznanie do winy oskarżonych w czasie przesłuchania wymuszano torturami.

Uznanych za winnych palono żywcem.

O czary mógł zostać oskarżony każdy, niezależnie od płci, wieku czy pochodzenia. 

Ofiarami najczęściej padały jednak kobiety. 

Według Heinricha Kramera i Jakoba Sprengera, autorów Malleus Maleficarum – słynnego podręcznika dla łowców czarownic napisanego w 1486 roku – czarownicą mogła zostać każda kobieta, zarówno ta zajmująca się zielarstwem lub medycyną, jak i pobożna mniszka.

Czarownice z Prus i Pomorza przybliżają Czytelnikom losy oskarżonych, którzy zostali postawieni przed trybunałem sądowym, torturowani i skazani za rzekome konszachty z diabłem.

Wszystkie historie są oparte na faktach. 

Pochodzą z lat 1477–1836 i obejmują tereny historycznych  krain Księstwa Pomorskiego ze stolica w Szczecinie, Prus Królewskich ze stolica w Gdańsku i Prus Książęcych ze stolicą w Królewcu.

Największe nasilenie procesów o czary przypada na XVII i XVIII wiek.

Autorką opracowania jest Anna Koprowska-Głowacka absolwentka studiów historycznych i regionalistycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

W 2013 roku otrzymała nagrodę „Złotego Kruka” za wkład w propagowanie i kultywowanie dziedzictwa kulturalnego oraz historycznego Kujaw i Ojczyzny.

W uznaniu zasług dla Pomorza i Kujaw nagrodzona w 2020 roku medalem Jerzego Sulimy- Kamińskiego przez Związek Literatów Polskich.

To trzykrotna laureatka Kościerskich Targów Książki w konkursie wydawnictw literatury pomorskiej „Costerina” (2011, 2014 i 2021), Kociewskich Targów Książki w kategorii „Piękne słowo” w Starogardzie Gdańskim (2015) i konkursów poetyckich (2011, 2012, 2017 i 2018) w Warszawie.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są jej książki:

1 Baśnie i legendy dawnych Kresów : (Litwy, Białorusi i Ukrainy) 

2 Chełmińskie tajemnice : legendy z dawnej ziemi chełmińskiej, lubawskiej i michałowskiej 

3 Czarownice z Pomorza i Kujaw 

4 Czarownice z Pomorza i Prus 

5 Duchy, zjawy i ukryte skarby : niesamowite miejsca województwa kujawsko-pomorskiego 

6 Legendy chełmińskie : podania z Ziemi Chełmińskiej, Lubawskiej i Michałowskiej 

7 Legendy krzyżackie 

8 Legendy z Kociewia i Borów Tucholskich 

9 Magia ludowa z Pomorza i Kujaw 

10 Opowieści z kraju nad Wilią : baśnie i legendy litewskie 

11 Panny wodne : o jeziornicach, morianach i wodnicach z Pomorza

Czarownice z Pomorza i Kujaw - Anna Koprowska-Głowacka

 

Anna Koprowska-Głowacka

Czarownice z Pomorza i Kujaw

Wydawnictwo REGION

Gdynia 2010

Sygnatura SIRr IIIA/94

Urodzona w Chełmnie, Anna Koprowska-Głowacka jest już autorką książki "Legendy i podania Ziemi Chełmińskiej", która dostępna jest również w Informatorium (sygnatura SIRr XXXIIb/57).

Obie pozycje wydało Wydawnictwo Region z Gdyni.

Autorka rozpoczyna swe rozważania od przybliżenia czytelnikom podręcznika dla łowców czarownic opublikowanego w 1487 roku przez inkwizytorów Jacoba Sprengera i Heinricha Kramera pod tytułem "Malleus Maleficarum" (Młot na czarownice).

Jej polskie tłumaczenie ukazało się w 1614 roku.

Następnie autorka omawia procedurę według, której przebiegały procesy o czary.

Był to proces inkwizycyjny, co skutkowało tym że funkcja oskarżyciela, obrońcy i sędziego połączona była w jednym ręku - inkwizytora.

Proces był częściowo tajny, stosowano tortury, a królową dowodów było przyznanie się oskarżonej.

Główny zrąb opracowania stanowią historie czarownic z Pomorza i Kujaw.

Pierwszą oskarżoną była nieznana z imienia kobieta z Gdańska, której proces odbył się w 1477 roku - ten pierwszy proces skończył się uniewinnieniem oskarżonej przez sąd kościelny.

Ostatnią ofiarą polowania na czarownice była w 1836 roku Krystyna Ceynowa - w wyniku samosądu została ona utopiona przez mieszkańców Chałup w morzu (próba wody).