Karolewo 1939
Zbrodnie w obozie Selbstschutz Westpreussen
Wydawca: Machina Druku
na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu
na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu
Wydanie II
Toruń 2019
Sygnatura SIRr VIb/8-94
Karolewo na Krajnie położone jest w powiecie sępoleńskim w gminie Więcbork.
Jest jedną z 400 miejscowości na terenie przedwojennego województwa pomorskiego, w których jesienią 1939 roku zamordowanych zostało kilkadziesiąt tysięcy Polaków, przez swoich dotychczasowych sąsiadów - Niemców.
Niewielkie Karolewo było jednym z największych miejsc kaźni ludności polskiej i żydowskiej.
Już 18 września 1939 powstał tu prowizoryczny obóz, w którym zamordowano 2000 osób.
Sprawcami zbrodni byli lokalni Niemcy zorganizowani w formację pod nazwą Selbstschutz.
Książka przedstawia motywacje przyświecające sprawcom zbrodni.
Autorka opisuje nastroje panujące w powiecie sępoleńskim tuż przed wojną i tuż po jej wybuchu.
Przygląda się stosunkom między Niemcami i Polakami.
Bada na ile nastąpiła wówczas zmiana sposobu myślenia miejscowych Niemców.
Przywołuje osoby, które przed wojną żyły w dobrej komitywie, a po wrześniu 1939 r. znalazły się po przeciwnych stronach barykady.
W książce opisano powstanie i działalność Selbstschutzu oraz okoliczności założenia obozu, jego lokalizację oraz jego pracowników.
Najobszerniejszy fragment poświęcony został sprawcom zbrodni.
Po wojnie prowadzono kilka postępowań karnych dotyczących zbrodni popełnionych przez Selbstschutz w powiecie sępoleńskim, dzięki temu zachowały się protokoły z przesłuchań zbrodniarzy.
Akta Selbstschutzu zostały zniszczone przez Niemców przed końcem wojny.
Przez całe lata od zakończenia wojny wiedza na temat obozu w Karolewie pochodziła ze wspomnień świadków i uczestników wydarzeń, które zachowały się w formie protokołów z przesłuchań.
Materiał źródłowy przeanalizowany na potrzeby publikacji stanowiły przede wszystkim akta spraw karnych.
W książce opisano próby ukarania sprawców oraz ich skuteczność.
W 2011 roku Oddziałowa Komisja ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu W Gdańsku wszczęła postępowanie w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności zbrodni.
Łącznie akta śledztwa obejmowały 30 tomów.
Ustalono, że w Karolewie w okresie od 10 września do 15 grudnia 1939 r. zostało zamordowanych przez członków Selbstschutzu co najmniej 1781 osób.
Autorka opracowania uzupełniła kwerendę prokuratury jeszcze własnymi badaniami przeprowadzonymi w archiwach polskich i niemieckich.
Spis treści:
Rozdział I - Preludium
- Niemcy w powiecie sępoleńskim
- Selbstschutz Westpreussen
- Powstanie organizacji Selbstschutz Westpreussen w powiecie sępoleńskim
Rozdział II - Obóz w Karolewie
- Powstanie obozu
- Zatrzymania
- Więźniowie
Rozdział III - Zbrodnia w Karolewie
- Egzekucje "na górze"
- Ocaleni
- Zacieranie śladów
Rozdział IV - Sprawcy zbrodni
- Sprawstwo kierownicze
- Dowódcy SS
- Lokalni notable
- Załoga obozu
- Konfidenci
- "Inni" Niemcy
Rozdział V - Po wojnie
- Tajemnica ekshumacji
- Upamiętnienie
- Ściganie sprawców