Ziemiaństwo w kreowaniu tożsamości kulturowej na Pomorzu

 

Ziemiaństwo w kreowaniu tożsamości kulturowej na Pomorzu (XVIII-XX w.)

pod redakcją Michała Antonowicza, Tomasza Łaszkiewicza, Wojciecha Olszewskiego

Wydawcy:  Oficyna Wydawnicza Kucharski, 

Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa w Toruniu

Toruń 2022

Sygnatura SIRr VIb/1-75

Książkę poświęcona jest roli ziemiaństwa, grupy całkowicie zmarginalizowanej ekonomicznie, zdegradowanej społecznie i zohydzanej pozostałym w czasach komunistycznych. 

Współcześnie, jej potomkowie starają się nie tylko kontynuować, przekazany im przez poprzednie pokolenia, etos kulturowy, ale też upowszechniać wiedzę o pozytywnych dla ogółu społeczeństwa polskiego dokonaniach swoich przodków, usiłują włączać się w budowanie nowej polskiej tożsamości kulturowej. 

W przywracaniu pamięci o kulturowej roli ziemiaństwa działają niejako równolegle z tym co robią już historycy i muzea różnego typu. 

W tomie, obok tekstów o charakterze analiz historyczno-antropologicznych, znalazły miejsce relacje z działalności muzeów dokumentujących kulturową rolę ziemiaństwa, oddano też głos przedstawicielom środowisk ziemiańsko-szlacheckich.

Książka jest pokłosiem seminarium naukowego „Dawne i współczesne znaczenie ziemiaństwa w kształtowaniu tożsamości kulturowej lokalnej społeczności”, które odbyło się w siedzibie Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa w Toruniu 18 lutego 2022 r.  

Materiały podzielono na dwie części.

Część pierwsza: Ziemiaństwo a tożsamość kulturowa na Pomorzu (XVIII-XX w.) w badaniach historyczno-antropologicznych) składa się z następujących artykułów:

- Jerzy Dygdała, Szlachta posesjonaci w Prusach Królewskich w XVIII wieku i jej mentalność

- Szczepan Wierzchosławski, Rola ziemiaństwa w kształtowaniu tożsamości narodowej społeczeństwa polskiego Pomorza Nadwiślańskiego w XIX i na początku XX wieku (1815-1914) 

- Tomasz Łaszkiewicz, Ziemiaństwo pomorskie w dwudziestoleciu międzywojennym – zarys charakterystyki grupy społecznej 

- Wojciech Olszewski, Procesy tożsamościowe na polsko-niemieckim pograniczu kulturowym na przełomie XIX i XX wieku w kontekście dążeń do niepodległości Rzeczypospolitej 

- Jacek Lewicki, Antoni Sczaniecki – ostatni dziedzic Nawry. Portret przedstawiciela najmłodszej generacji ziemiaństwa polskiego okresu dwudziestolecia międzywojennego 

Część druga: Dziedzictwo kulturowe ziemiaństwa w programach działalności muzeów, stowarzyszeń i pamięci potomków szlachty  składa się z następujących artykułów:

- Maciej Kraiński, Dobromiła Rzyska-Laube, Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim, Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią 

- Wiesław Kaczmarek, Działalność Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy w utrwalaniu dziedzictwa kulturowego rodów ziemiańskich 

- Maciej Rydel, Działania Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego w celu popularyzacji tradycji ziemiańskich 

- Adam Sczaniecki, Moja droga w przywracaniu tożsamości kulturowej domu rodzinnego Sczanieckich w Nawrze 

- Małgorzata Piotrowska, Stowarzyszenie Potomków Rodziny Sczanieckich: wyzwania wobec przywracania historycznych miejsc i kształtowania tożsamości lokalnej 

Feliks Stolkowski - Nawra z tamtych lat

 

Feliks Stolkowski

Nawra z tamtych lat

Wydawca:
Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu

Toruń 2014

Sygnatura SIRr VIII/In-121

Feliks Stolkowski jest znanym i cenionym regionalistą.

Jego pasją są dzieje rodów ziemiańskich: Sczanieckich, Kalksteinów, Slaskich, Sierakowskich, Mellinów, Działowskich, Donimirskich, Czarlińskich.

Szczególnie interesuje się historią dwóch majątków ziemskich w Nawrze i Pluskowęsach.

Dotarł do wielu unikalnych i cennych fotografii i dokumentów, ilustrujących przeszłość pałaców w Szczanieckich w Nawrze i Kalksteinów w Pluskowęsach.

Autor spotkał się z wielką życzliwością, mieszkającej w Toruniu wiele lat, Marii Karwatowej ze Szczanieckich, która wprowadziła go do kręgu rodziny.

Jego pasję i zaangażowanie docenili również członkowie ródu Sczanieckich, którzy udostępnili mu wszystkie pamiątki rodzinne.

To właśnie zdjęcia z archiwum rodzinnego Sczanieckich składają się na album "Nawra z tamtych lat".

Feliks Stolkowski wykorzystał również wspomnienia seniora rodu Jana Sczanieckiego i uzyskane od niego informacje, często o osobistym charakterze.

Wiadomości te autor zbierał przez cztery lata w czasie licznych telefonicznych rozmów, przeprowadzanych z Janem Sczanieckim.

W albumie zamieszono blisko 500 zdjęć.

Pochodzą one w większości z lat 20-tych i 30-tych XX wieku.

"Nawra z tamtych lat" to nie tylko album z fotografiami.

Każde zdjęcie zostało opisane, wszystkim towarzyszą historyczne opracowania.

Czytelnik pozna historię Narwy, dzieje pałacu w Nawrze, układ pomieszczeń, wygląd i przeznaczenie poszczególnych pokoi.

Zapoznamy się z historią rodu Sczanieckich, życiem rodziny w okresie międzywojennym, wychowaniem i edukacją dzieci.

W książce zamieszczono obszerne biogramy licznych członków rodziny Sczanieckich.

osobny rozdział poświęcono życiu w pałacu, religijności jego mieszkańców, służbie pałacowej, stosunkom robotnikami zatrudnionymi w majątku.

Przeczytamy o hodowli koni, o pojazdach konnych i mechanicznych wykorzystywanych w majątku, a nawet o kolei w Nawrze.

Zapoznamy się z dworskim życiem - przyjęciami tanecznymi i polowaniami.

Feliks Stolkowski wiele miejsca poświęcił też bibliotece w Nawrze tworzonej od XVIII wieku jeszcze przez członków starego rodu Kruszyńskich.

Czytelnicy odbędą też spacer po pałacowym parku, poznają budynki gospodarcze sąsiadujące z pałacem.

W końcu dowiedzą się o uprawie roli i hodowli zwierząt w majątku.

Na uwagę zasługuje zwłaszcza fragment poświęcony słynnej nawrzyńskiej kolei polowej.

Poznamy również życie mieszkańców wsi - chłopów z Narwy, zbudowania folwarczne, organizowane jarmarki.

Ważną częścią albumu jest ta poświęcona parafii i kościołowi w Nawrze.

Dowiemy się również o powojennych losach pałacu, który przez dziesięciolecia popadał w runę i dopiero niedawno został przywrócony prawowitym spadkobiercom.