Krzysztof Halicki - Policja polityczna w województwie pomorskim w latach 1920-1939

 

Krzysztof Halicki

Policja polityczna w województwie pomorskim w latach 1920-1939

Dom Wydawniczy Księży Młyn

Łódź 2015

Sygnatura SIRr VIB/7-57

Krzysztof Halicki jest doktorem nauk humanistycznych.

Obronił rozprawę doktorską na temat "Policja polityczna w województwie pomorskim w latach 1920-1939".

Ukończył historię - archiwistykę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Pracuje w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy.

Prowadzi badania nad dziejami Policji Państwowej oraz nad historią społeczno-polityczną Pomorza w okresie międzywojennym.

W zbiorach Książnicy Kopernikańskiej dostępne są następujące jego publikacje:

1. 100 lat wodociągów w Świeciu : 1908-2008 / [tekst: Krzysztof Halicki]. - Świecie : na zlec. Zakładu Wodociągów i Kanalizacji ; Toruń : Polskie Wydawnictwa Reklamowe, 2008.
2. Dzieje gminy Tczew od czasów najdawniejszych po 1989 r. / Krzysztof Halicki. - Tczew : Urząd Gminy : [Krzysztof Halicki], 2016.
3. Nowe : dzieje starego miasta / pod redakcją Krzysztofa Halickiego i Zbigniewa Lorkowskiego. - Nowe : Urząd Gminy ; Gdynia : Wydawnictwo Region Jarosław Ellwart, copyright 2016.
4. Policja polityczna w województwie pomorskim w latach 1920-1939 / Krzysztof Halicki. - Łódź : Księży Młyn Dom Wydawniczy Michał Koliński, 2015.

Dysertacja "Policja polityczna w województwie pomorskim w latach 1920-1939" jest pierwszym całościowym obrazem działania Policji Politycznej w województwie pomorskim.

Policja polityczna II Rzeczypospolitej przybierała różne nazwy: Wydział IV-D.p., Wydział IV-D, Służba Informacyjna, Policja Polityczna, Służba Śledcza.

Praca posiada układ problemowo chronologiczny.

Składa się z sześciu rozdziałów.

Rozdział I - Organizacja i działalność Policji Państwowej w 20-leciu oraz przemiany organizacyjne Policji Politycznej w II RP

Rozdział poświęcony jest genezie, rozwojowi organizacyjnemu, strukturze i funkcjonowaniu Policji Państwowej.

Rozdział II - Miejsce i rola Policji Politycznej w strukturze Policji Państwowej oraz organach administracji publicznej na Pomorzu

W rozdziale autor wyjaśnia przyczyny powołania policji politycznej i opisuje jej przemiany organizacyjne tuż po odzyskaniu niepodległości w latach 1918-1920.

Analizuje również organizację Policji Politycznej już na samym Pomorzu w latach 1920-1939.

Rozdział III - Metody pracy informacyjno-wywiadowczej Policji Politycznej na Pomorzu oraz jej rezultaty

W rozdziale opisano rodzaje i główne kierunki działalności Policji Politycznej, oraz metody i środki pracy wywiadowczej.

Rozdział IV - Współdziałanie Policji Politycznej z organami bezpieczeństwa II RP oraz zwalczanie szpiegostwa i dywersji na Pomorzu

To najobszerniejsza część monografii.

Z rozdziału dowiemy się jak wyglądała współpraca Policji Politycznej ze Strażą Graniczną i z Oddziałem II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Przeczytamy o szpiegostwie i dywersji ze strony Niemiec i o działalności mniejszości niemieckiej na Pomorzu.

Szczegółowo wyjaśniono zagadnienie relacji między mniejszością niemiecką a instytucjami Rzeszy w latach 30-tych.

Osobne fragmenty poświecono też mniejszości ukraińskiej, żydowskiej i rosyjskiej oraz organizacjom komunistycznym na Pomorzu.

Autor opisał również polską działalność antypaństwową.

Obszernie omówiono działalność policji politycznej w Wolnym Mieście Gdańsku.

Przedstawiono też inwigilację partii politycznych.

Dokładnie opisano katastrofę kolejową pod Starogardem w 1925 roku.

Autor przypomniał nawet o chińskim epizodzie wywiadowczym.

Rozdział V - Sprawy kadrowe oraz logistyka

Rozdział poświęcony jest kadrze oraz szkoleniu funkcjonariuszy służby defensywnej.

Przedstawiono w nim finanse i fundusz dyspozycyjny Policji Państwowej.

Opisano również dyscyplinę, ubiór, broń, środki transportu, psy w służbie śledczej i warunki pracy funkcjonariuszy.

Rozdział VI - Udział policjantów w wojnie obronnej 1939 r. oraz późniejsze losy funkcjonariuszy Policji Państwowej

Krzysztof Halicki badał również losy policjantów po 1939 roku.

W tym celu odbył kwerendę w zagranicznych archiwach.

Opisał udział funkcjonariuszy w wojnie obronnej 1939 roku, zagładę polskich policjantów na Wschodzie, oraz internowania na Węgrzech i w Rumunii.

Przedstawił również swoje ustalenia dotyczące losów policjantów w czasach powojennych.

Toruń w granicach Wielkiego Pomorza

 

Toruń w granicach Wielkiego Pomorza
Kilka uwag w sprawie siedziby Władz Państwowych Województwa Pomorskiego

Wydawca: Komitet Obywatelski m. Torunia

Toruń 1937

Sygnatura SIRr XXIII/8

Wielkie Pomorze w okresie międzywojennym oznaczało powiększone województwo pomorskie.

1 kwietnia 1938 roku granice województwa pomorskiego powiększyły się w stosunku do granic administracyjnych określonych w 1920 roku

Do województwa pomorskiego włączono wówczas 6 powiatów z województwa poznańskiego i 4 powiaty z województwa warszawskiego.

Częścią Wielkiego Pomorza stały się Bydgoszcz i Inowrocław.

Zanim doszło do utworzenia Wielkiego Pomorza region przeżył spór na temat stołeczności powiększonego województwa.

Toruń - dotychczasowa siedziba wojewody - był miastem mniejszym niż Bydgoszcz (największy ośrodek przemysłowy województwa).

Do stolicy województwa aspirowała również bardzo szybko rosnąca portowa Gdynia - w dłuższej perspektywie przewidywana na stolicę województwa.

Wojewódzki – pierwotnie siedziba Szkoły Przemysłowej – dziś Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika[/caption]

W Toruniu najznamienitsi obywatela miasta utworzyli Komitet Obywatelski, którego nakładem w 1937 roku ukazało się opracowanie przedstawiające argumenty za kandydaturą Torunia.

Torunianie przeprowadzili wszechstronna analizę uwzględniając mnóstwo czynników:

• argumenty Bydgoszczy
• stanowisko Torunia
• nabyte prawa Torunia
• względy historyczne i kulturalne
• rozróżnienie centrum administracyjnego i centrum przemysłowego
• względy handlowe i przemysłowe
• Gdynię i jej zaplecze
• położenie centralne
• komunikacje i szlaki kolejowe
• szlaki wodne
• równomierny rozwój miast
• pomieszczenia dla urzędów państwowych w Bydgoszczy i Toruniu
• koszty wyżywienia
• stan finansowy Torunia
• opinię publiczną
• względy wojskowe

Dla naszej Biblioteki wielkim wyróżnieniem było powołanie się na argument, że Toruń jest siedzibą Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika - największej biblioteki naukowej i publicznej na Pomorzu, która posiada największy na świecie zbiór druków polskich wydanych na Pomorzu.

Przedstawia podział administracyjny Pomorza w okresie międzywojennym. zaznaczono granice województwa pomorskiego do 1938 roku i granicę powiększonego województwa pomorskiego w 1938 roku

Pomorski Urząd Wojewódzki
– pierwotnie siedziba Szkoły Przemysłowej
– dziś Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa
 https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/52303

Zasięg wypożyczeń międzybibliotecznych ze zbiorów Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika w Toruniu w latach 1924-1936 Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/52303

Pomorze czy Toruń?

 

Pomorze czy Toruń?
O siedzibie władz wojewódzkich rozstrzygnąć musi interes całego Pomorza

Wydawca: Komitet Obywatelski m. Bydgoszczy

Bydgoszcz 1937

Sygnatura SIRr  XXIII/7

1 kwietnia 1938 roku granice województwa pomorskiego powiększyły się w stosunku do granic administracyjnych określonych w 1920 roku.

Do województwa pomorskiego włączono wówczas 6 powiatów z województwa poznańskiego i 4 powiaty z województwa warszawskiego.

Częścią Wielkiego Pomorza stały się Bydgoszcz i Inowrocław.

Zanim doszło do utworzenia Wielkiego Pomorza region przeżył spór na temat stołeczności powiększonego województwa.

Toruń – dotychczasowa siedziba wojewody – był miastem mniejszym niż Bydgoszcz (największy ośrodek przemysłowy województwa).

Do stolicy województwa aspirowała również bardzo szybko rosnąca portowa Gdynia – w dłuższej perspektywie przewidywana na stolicę województwa.

W Bydgoszczy najznamienitsi obywatela miasta utworzyli Komitet Obywatelski, którego nakładem w 1937 roku ukazało się opracowanie przedstawiające argumenty za kandydaturą Bydgoszczy.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa
 https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/50643

Bydgoszczanie wystąpili z polemiką wobec opracowania przygotowanego wcześniej w Toruniu: "Toruń w granicach Wielkiego Pomorza : Kilka uwag w sprawie siedziby Władz Państwowych Województwa Pomorskiego" - wydawca: Komitet Obywatelski m. Torunia, Toruń 1937, (Sygnatura SIRr XXIII/8).

Autorzy opracowania przedstawili również wiele argumentów na korzyść Bydgoszczy:

• centrum geograficzne Pomorza (geograficzne i komunikacyjne)
• tętno życia (przemysłowego, handlowego, demograficznego, oświatowego, społecznego, sportowego)
• kultura i polskość Bydgoszczy (liczba Niemców w Bydgoszczy spadła od 1919 roku z 83% do 7,4%)
• Bydgoszcz jest gotowa, by stać się siedzibą władz wojewódzkich (mnóstwo budynków gotowych do przyjęcia urzędów i mieszkań dla urzędników)
• vox populi (Bydgoszcz już jest siedzibą wielu stowarzyszeń i urzędów pomorskich)

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa
 https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/50643

Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni

 

Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni

z okazji 20-lecia powrotu Ziemi Pomorskiej do Macierzy

prace redakcyjne i układ graficzny Józef Lachowski

Dom Wydawniczy Księży Młyn 

Łódź 2020

Reprint oryginału:

Toruń ; Lwów : Wydawnictwo "Polska Niepodległa", 1939

Sygnatura SIRr VIb/7-1a

Reprint "Monografii Wielkiego Pomorza i Gdyni" jest niezwykle cennym wydawnictwem.

Oryginał został wydany z okazji 20 rocznicy powrotu Pomorza do Polski.

Była to publikacja opracowana przez ponad 50 autorów, których zaproszono do współpracy.

Tekst ilustrowało ponad 250 fotografii.

Był to ewenement edytorstwa II Rzeczypospolitej.

Pieczołowitość z jaką przygotowano Monografię wynikała z wagi politycznej i historycznej, jaką przykładano do podkreślenia związków Pomorza i Polski.

Opracowanie przedstawiało przeszłość dzielnicy pomorskiej oraz jej teraźniejszość.

Monografia zawierała zarysy historii wszystkich miast powiatowych dawnego województwa pomorskiego, które pokrywało się z granicami dzisiejszego województwa pomorskiego i kujawsko-pomorskiego.

Wielkie Pomorze obejmowało Gdynię, Bydgoszcz, Toruń, Inowrocław, Włocławek, Chełmżę, Koronowo, Chełmno, Chojnice, Kościerzynę, Lipno, Lubawę, Nieszawę, Ciechocinek, Rypin, Sępolno, Starogard, Szubin, Świecie, Tczew, Tucholę, Wąbrzeźno, Golub, Wejherowo, Kowal, Wyrzysk, Brodnicę, Grudziądz, Kartuzy.

Obszerne rozdziały poświęcono rozmaitym zagadnieniom: rolnictwu, etnografii, szkolnictwu, kulturze, turystyce, zabytkom, przyrodzie, gospodarce, wybitnym osobom.

"Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni" to niezwykle wartościowe i unikatowe kompendium wiedzy na temat przedwojennego Pomorza i Kujaw.

Władysław Kubiak - Ofiary zbrodni katyńskiej spośród mieszkańców województwa pomorskiego (1939 r.)

 

Władysław Kubiak

Ofiary zbrodni katyńskiej spośród mieszkańców województwa pomorskiego (1939 r.)
Kujawsko-Pomorska Lista Katyńska

Wydawca: Włocławskie Towarzystwo Naukowe

Włocławek 2016

Sygnatura SIRr VIb/8-65

Władysław Kubiak jest doktorem nauk historycznych, regionalistą, badającym historię Kujaw Wschodnich.

Pełnił funkcje wojewody włocławskiego i wicemarszałka województwa kujawsko-pomorskiego.

Obecnie jest prorektorem Kujawskiej Szkoły Wyższej we Włocławku.

Monografia "Ofiary zbrodni katyńskiej spośród mieszkańców województwa pomorskiego (1939 r.)" zawiera listę ofiar zamieszkałych na terenie przedwojennego województwa pomorskiego .

Autor sporządził nie tylko listę ofiar.

W książce znajdują się też krótkie biogramy pomordowanych.

Co najważniejsze została przeprowadzona bardzo szczegółowa analiza socjologiczno-społeczna i zawodowa całej grupy.

Na "Kujawsko-Pomorskiej Liście Katyńskiej" znalazły się zarówno osoby urodzone na Pomorzu i Kujawach, jak i te które tu mieszkały, pracowały, służyły w jednostkach wojskowych i policyjnych, nauczały w szkołach i pracowały w urzędach.

Lista ofiar zbrodni katyńskiej z Pomorza i Kujaw zawiera prawie 2000 nazwisk zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Miednoje.

Analiza społeczno-demograficzna ofiar zbrodni katyńskiej dokonana przez Władysława Kubiaka jest bardzo szczegółowa.

Autor podaje następujące informacje:

1. liczba ofiar
2. stopnie wojskowe w II RP
3. rodzaje i służby Sił Zbrojnych WP
4. zawód cywilny
5. zamordowani według roku urodzenia
6. związani z regionem pomorskim
7. pochodzenie ofiar z miast i powiatów województwa pomorskiego
8. służba w byłych armiach zaborczych
9. udział w wojnach i konfliktach zbrojnych
10. rodzaj służby wojskowej
11. wykształcenie wojskowe
12. stan rodzinny
13. dzieci
14. wykształcenie cywilne
15. pochodzenie oficerów WP z województw i państw
16. ordery i odznaczenia wojskowe
17. policjanci według stopni służbowych
18. pochodzenie policjantów z województw i państw
19. województwa, w których służyli policjanci we wrześniu 1939
20. przynależność policjantów do jednostek PP we wrześniu 1939
21. wykształcenie policyjne
22. służba policjantów w WP przed objęciem pracy w PP
23. oficerowie dyplomowani
24. rodzaje Sił Zbrojnych
25. funkcjonariusze Straży Granicznej, Więziennej i Żandarmerii zamordowani w Miednoje
26. Żołnierze innych formacji zbrojnych zamordowani w Miednoje
27. oficerowie WP, policjanci i osoby cywilne zamordowane w Bykowni

Historia Pomorza - Tom V - Część I

 

Historia Pomorza

Tom V (1918-1939)
Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk

Część I
Ustrój, społeczeństwo i gospodarka

Toruń 2015

Sygnatura SIRr VIb/1-3t.5cz.1

Jest to już jedenasty wolumin w serii "Historia Pomorza" ukazującej się od 1969 roku.

W Informatorium dostępny jest cały komplet.


1.Historia Pomorza. T. 1, Do roku 1466. Cz. 1 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Marian Biskup [et al.]. - Wyd. 2 uzup. - Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972.

2.Historia Pomorza. T. 1, Do roku 1466. Cz. 2 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Kazimierz Ślaski, Benedykt Zientara ; bibliogr. przyg. Władysław Chojnacki. - Wyd. 2 uzup. - Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972.

3.Historia Pomorza : opracowanie zbiorowe. T. 2, Do roku 1815. Cz. 1, 1464/66-1648/57 / pod red. i ze wstępem Gerarda Labudy ; oprac. Marian Biskup [et al.]. - Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 1976.

4.Historia Pomorza : opracowanie zbiorowe. T. 2, Do roku 1815. Cz. 2, Pomorze Wschodnie w latach 1657-1815 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Edmund Cieślak, Jerzy Wojtowicz, Władysław Zajewski ; przy współudz. Władysława Chojnackiego [et al.]. - Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 1984.

5.Historia Pomorza. T. 2, Do roku 1815. Cz. 3, Pomorze Zachodnie w latach 1648-1815 / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Zygmunt Szultka i Henryk Lesiński ; przy współudz. Dariusza Łukasiewicza i Alfreda Wielopolskiego ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk im. Tadeusza Manteuffla. - Poznań : Wydaw. Poznańskie, 2003.

6.Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 1, Gospodarka, społeczeństwo, ustrój / pod red. i ze wstępem G. Labudy ; oprac. Stanisław Salmonowicz, Kazimierz Ślaski, Bogdan Wachowiak. - Poznań : Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1993.

7.Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 2, Zagadnienia polityczne, narodowościowe i wyznaniowe / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Janusz Jasiński ; przy współudz. Zygmunta Szultki. - Poznań : Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1996.

8.Historia Pomorza. T. 3, (1815-1850). Cz. 3, Kultura artystyczna i umysłowa / pod red. Gerarda Labudy ; oprac. Bogusław Mansfeld [et al.]. - Poznań : Wydaw. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2001.

9.Historia Pomorza. T. 4, (1850-1918). Cz. 1, Ustrój, gospodarka, społeczeństwo / oprac. Stanisław Salmonowicz [et al.] ; pod red. Stanisława Salmonowicza ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Uniwersytet Szczeciński. - Toruń : Wydaw. TN, 2000.

10.Historia Pomorza. T. 4, (1850-1918). Cz. 2, Polityka i kultura / oprac. Józef Borzyszkowski [et al] ; pod red. Stanisława Salmonowicza ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Uniwersytet Gdański. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. - Toruń : Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego, 2002.

11.Historia Pomorza. T. 5, (1918-1939) : Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Cz. 1, Ustrój, społeczeństwo i gospodarka / opracowali Marek Andrzejewski, Bolesław Hajduk, Tomasz Łaszkiewicz, Przemysław Olstowski, Andrzej Romanow, Stanisław Salmonowicz, Ryszard Sudziński, Mieczysław Wojciechowski ; pod redakcją Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego ; [recenzenci Józef Borzyszkowski, Kazimierz Wajda] ; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk im. Tadeusza Manteuffla, Towarzystwo Naukowe w Toruniu. - Toruń : Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 2015.

Najnowszy tom został wydany przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk oraz Towarzystwo Naukowe w Toruniu pod redakcją prof. Szczepana Wierzchosławskiego i dr hab. Przemysława Olstowskiego.

Opracowanie podzielone jest na dwie części: województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk.

Ustrojowi administracyjnemu, społeczeństwu i gospodarce województwa pomorskiego w latach 1918-1939 poświęcili studia monograficzne następujący autorzy:

• Przemysław Olstowski - Charakterystyka źródeł i stanu badań do dziejów województwa pomorskiego
• Mieczysław Wojciechowski - Od rewolucji listopadowej do wprowadzenia administracji polskiej (1918-1920)
• Stanisław Salmonowicz - Podziały terytorialne i organizacja administracji w województwie pomorskim (1920-1939)
• Przemysław Olstowski - Stosunki ludnościowe w województwie pomorskim
• Ryszard Sudziński - Gospodarka Pomorza Nadwiślańskiego (przemysł, rzemiosło, handel, gospodarka morska) w Drugiej Rzeczypospolitej
• Tomasz Łaszkiewicz - Rolnictwo w województwie pomorskim w okresie międzywojennym

Część poświęcona Wolnemu Miastu Gdańsk składa się z następujących studiów:

• Andrzej Romanów - Charakterystyka źródeł i stanu badań nad dziejami Wolnego Miasta Gdańska
• Marek Andrzejewski - Struktura administracyjna i status prawny
• Andrzej Romanow - Terytorium, stosunki demograficzne, narodowościowe i wyznaniowe. Podziały społeczno-zawodowe i warunki bytu
• Bolesław Hajduk - Gospodarka i społeczeństwo

Władysław Raczkiewicz - Prezydent Polski i wojewoda pomorski

 

Władysław Raczkiewicz,
Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939,
Sygnatura SIRr VIb/7-1

Władysław Raczkiewicz urodził się 21 stycznia 1885 roku na Kaukazie.

Pochodził z ziemiańskiej rodziny z okolic Mińska.

Jednak po powstaniu styczniowym jego dziad został zesłany na Syberię.

Majątek rodziny skonfiskowano.

Po odbyciu zesłania nakazano mu osiedlić się z rodziną na Kaukazie.

Władysław Raczkiewicz studiował w Petersburgu i Dorpacie.

Po studiach został adwokatem w Mińsku.

Od wczesnej młodości był zaangażowany w patriotyczną konspirację.

W czasie rewolucji w Rosji zaangażował się w tworzenie polskich oddziałów wojskowych.

Został nawet w 1917 roku prezesem Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Piotrogrodzie.

W okresie międzywojennym pełnił wiele ważnych funkcji państwowych.

Był między innymi:
- cztery razy ministrem spraw wewnętrznych (1921, 1925, 1925-1926, 1935-1936)
- cztery razy wojewodą (nowogródzkim 1921-1924,  wileńskim 1926-1930, krakowskim 1935, pomorskim 1936-1939)
- marszałkiem Senatu (1930-1935)
- prezesem Światowego Związku Polaków z Zagranicy
- prezesem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

Jako minister spraw wewnętrznych wydał w 1926 roku zarządzenie nadające Gdyni prawa miejskie.

Gdy był wojewodą pomorskim powstało Władysławowo wraz z wybudowaniem tam portu rybackiego (1938 rok).

Przedwojenna rezydencja wojewodów pomorskich - ul. Fredry 8. 

Dziś siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska

 i Gospodarki Wodnej w Toruniu

Funkcje wojewody pomorskiego sprawował od 17 lipca 1936 roku do 5 września 1939 roku.

Urząd Wojewódzki mieścił się w Toruniu w gmachu przy Fosie Staromiejskiej 3 (obecnie Collegium Maius UMK).

Rezydencja wojewodów pomorskich znajdowała się przy ulicy Fredry 8 (obecnie siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej).

Wielką zasługą Władysława Raczkiewicza było powstanie tzw. Wielkiego Pomorza.

1 kwietnia 1938 roku granice województwa pomorskiego powiększyły się.

Do województwa pomorskiego włączono wówczas 6 powiatów z województwa poznańskiego i 4 powiaty z województwa warszawskiego.

Częścią Wielkiego Pomorza stały się Bydgoszcz i Inowrocław.

Za sprawą Władysława Raczkiewicza Toruń stał się siedzibą pomorskiego Kuratorium Oświaty i Sądu Apelacyjnego.

Pomorski Urząd Wojewódzki,
Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939,
Sygnatura SIRr VIb/7-1

Pomorski Urząd Wojewódzki - pierwotnie siedziba Szkoły Przemysłowej
- dziś Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

30 września 1939 roku w Paryżu Władysław Raczkiewicz został zaprzysiężony na czwartego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Wydarzenie to pozwoliło zachować ciągłość państwa polskiego w latach II wojny światowej.

W 1945 roku odmówił współpracy ze Związkiem Radzieckim w tworzeniu rządu w kraju.

Funkcję prezydenta sprawował do swojej śmierci 15 marca 1947.

Zmarł w Wielkiej Brytanii po wielu latach zmagania się z białaczką.

Pochowany został (podobnie jak Władysław Sikorski) na cmentarzu Lotników Polskich w Newark.

Wszyscy, którzy go znali potwierdzali, że miał świetną prezencję, takt i dobre maniery.

Był przystojny, elokwentny, elegancki i obyty w towarzystwie.

Cieszył się bardzo dużym szacunkiem brytyjskiej arystokracji i rodziny królewskiej.

Posiadał umiejętność obcowania z ludźmi i dar ich zjednywania.

Unikał zatargów i był człowiekiem kompromisu.

25 października 2010 roku odsłonięto w Toruniu pomnik Władysława Raczkiewicza.

Autorem projektu jest Zbigniew Mikielewicz.

Pomnik stanął przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Zbigniew Biegański

Związki Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza z Pomorzem i Kujawami

W: Prezydenci Rzeczypospolitej Polskiej na Pomorzu i Kujawach

Sygnatura SIRr IIIA/97

Władysław Raczkiewicz - Blisko nas

2017 - Rok Władysława Raczkiewicza

Toruń 2017

Sygnatura SIRr IIIB/Raczkiewicz Władysław

Naczelnik i Prezydenci II Rzeczypospolitej

Opracowanie biogramów: Alicja Pacholczyk

Warszawa 1991

Sygnatura MAG 237714

Wacław Szyszkowski

Raczkiewicz Władysław (1885-1947)

Polski Słownik Biograficzny
Tom XXiX, s. 607-614

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.29

Zygmunt Kaczmarek

Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej

Warszawa 1992

Sygnatura MAG 240014

Walentyna Korpalska

Raczkiewicz Władysław

W: Słownik Biograficzny Pomorza Nadwislańskiego
Tom 4, str. 26-27

Sygnatura SIRr IIIA/2t.4

Andrzej Ajnenkiel, Andrzej Drzycimski, Janina Paradowska

Prezydenci Polski

Warszawa 1991

Sygnatura SIRr XVIa/H-9

Mieczysław Wojciechowski

Władysław Raczkiewicz - działacz społeczny i państwowy na Wileńszczyźnie i Pomorzu w okresie międzywojennym (ocena jego działalności w nieznanym przemówieniu z lipca-sierpnia 1939 r.)

W: Europa Orientalis. Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność

Sygnatura MAG TN 35045

Bożena Czwojdrak, Kazimierz Miroszewski, Jakub Morawiec, Jerzy Sperka

Wielka księga królów i prezydentów Polski

Chorzów 2012

Sygnatura MAG 295175

Jacek Piotrowski

Władysław Raczkiewicz - zapomniany prezydent

Mówią Wieki
Nr 06/07 - czerwiec 2007
s. 26-30

Sygnatura MAG 04392-2007