Kiedy ziemia przestała być centrum wszechświata

 

Kiedy ziemia przestała być centrum wszechświata
Kopernikana w Archiwach Państwowych
Katalog wystawy

opracowanie: Michalina Duda, Beata Herdzin,
Mateusz Superczyński

Wydawca: Archiwa Państwowe

Toruń 2023

Sygnatura SIRr IV/105

Prezentujemy państwu katalog ogólnopolskiej wystawy plenerowej z okazji 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika:

Wystawa "Kiedy ziemia przestała być centrum Wszechświata. Kopernikana w Archiwach Państwowych" była prezentowana w 2023 roku w Toruniu, Malborku, Gdańsku, Olsztynie, Suwałkach, Mławie, Warszawie, Otwocku, Grodzisku Mazowieckim, Łodzi, Lublinie, Zamościu, Krakowie, Wrocławiu, Gorzowie Wielkopolskim, Poznaniu.

Katalog wystawy opracowali toruńscy archiwiści z Archiwum Państwowego w Toruniu.

Katalog poprzedzają dwa wprowadzające studia:

- Michalina Duda - Mikołaj Kopernik - genialny torunianin

- Matusz Superczyński - "Kopernikana" - czyli jakie ślady Mikołaja Kopernika możemy odnaleźć w zasobie Archiwów Państwowych

W Katalogu uwzględniono 78 eksponatów podzielonych na pięć grup

- ślady Kopernika w Archiwach Państwowych

- w służbie nauki

- pomniki, monumenty, pamiątki

- rocznice, wydarzenia okolicznościowe

- Kopernik w kulturze i sztuce

Noty katalogowe wymieniają nazwę dokumentu, twórcę, miejsce i datę powstania dokumentu, materiał i technikę wykonania, wymiary, miejsce przechowywania i sygnaturę, pieczecie, załączniki inskrypcje oraz opisują kontekst dokumentu.

Dawny Gdańsk w rycinach z kolekcji pastora Johanna Jacoba Haselaua

 

Teresa Tylicka, Jacek Tylicki

Dawny Gdańsk w rycinach z kolekcji pastora Johanna Jacoba Haselaua 

Wydawca: Muzeum Narodowe w Gdańsku

Gdańsk 2022

Sygnatura SIRr VIb/5-20

Urodzony w 1736 roku Gdańsku pastor Johann Jacob Haselau przybył do Torunia w 1763 r., w wieku 27 lat, by pełnić obowiązki duszpasterskie w głównym zborze ewangelickim na Starym Mieście (obecnie kościół pw. Ducha Świętego). 

W grodzie Kopernika osiadł na stałe, jednak do końca życia zachował sentyment do swego rodzinnego miasta.

Jako bibliofil i kolekcjoner zgromadził ogromny księgozbiór, a także cenny zbiór map, rycin i rysunków.

Ze szczególnym upodobaniem gromadził związane z Gdańskiem plany, panoramy i weduty.

Stały się one częścią cennej kolekcji zachowanej obecnie w Państwowym Archiwum w Toruniu w postaci 4-tomowego atlasu topograficznego.

Ważną część kolekcji stanowi cykl 50 akwafort z widokami Gdańska, wydanych w latach 1761-1765, rytowanych przez Matthaeusa Deischa według rysunków Friedricha Lohrmanna.

Prezentowane opracowanie stanowi szkic tła historycznego do zbioru gedanensiów z atlasu pastora, wyjaśnia zawarte w jego rękopiśmiennych komentarzach informacje oraz kataloguje ów zestaw.

Książka jest kontynuacją wcześniejszej publikacji autorstwa Teresy i Jacka Tylickich, pt.  „Thorunensia i inne rysunki z XVIII-wiecznej kolekcji pastora Jana Jakuba Haselaua”. 

Zygmunt Wojciechowski - Kronika Toruńskiej Elektrowni, Gazowni i Tramwajów

 

Zygmunt Wojciechowski

Kronika Toruńskiej Elektrowni, Gazowni i Tramwajów
od początku do lat 30. XX wieku

Koncepcja książki i redakcja tekstu źródłowego: Robert Kola

Wydawca: Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych. Oddział Toruń
przy współpracy Archiwum Państwowego w Toruniu

Toruń 2020

Sygnatura SIRr XVI/105

W zbiorach Archiwum Państwowego w Toruniu znajduje się obszerny, bogato ilustrowany maszynopis "Kroniki Elektrowni, Gazowni i Tramwajów".

Odnotowano w nim fakty związane z funkcjonowaniem trzech ważnych toruńskich zakładów, które w okresie międzywojennym były pod wspólnym zarządem.

Jest to niezwykle cenne źródło wiedzy o życiu gospodarczym Torunia w czasach zaboru pruskiego i II Rzeczypospolitej.

W Kronice szczegółowo opisano proces modernizacji i rozbudowy technicznej infrastruktury miejskiej.

Autorem kroniki jest inżynier elektrotechnik Zygmunt Wojciechowski.

Pełnił on przez blisko 20 lat kierownicze w wspólnym przedsiębiorstwie, awansując w 1938 roku na stanowisko zastępcy dyrektora.

Szczególnie blisko związany był z toruńska elektrownią.

Drukowane wydanie "Kroniki Elektrowni, Gazowni i Tramwajów" składa się z trzech części , odpowiadających trzem zakładom komunalnym:

• Elektrownia Miejska w Toruniu
• Tramwaje Miejskie w Toruniu
• Gazownia Miejska w Toruniu

Tekst Kroniki poprzedza wstęp Przygotowany przez Roberta Kolę, w którym opisano życie i działalność zawodową Zygmunta Wojciechowskiego oraz maszynopis jego Kroniki.

Tekst Kroniki został wzbogacony o fotografie przedstawiające sylwetki pracowników, wozy tramwajowe, urządzenia i obiekty budowlane, wykresy graficzne.

Tekst został opatrzony objaśniającymi przypisami.

Wystawa archiwalna - Życie nad Wisłą

 

Życie nad Wisłą

Wystawa archiwalna

22-25 kwietnia 2017

Archiwum Państwowe w Toruniu

Plac Rapackiego 4

W ramach 17 Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki Archiwum Państwowe w Toruniu zorganizowało bardzo ciekawą wystawę pod tytułem "Życie nad Wisłą".

Toruń od średniowiecza aż do XX wieku był ważnym portem rzecznym.

W Toruniu handlowano zbożem i drewnem z głębi kraju oraz suknem flandryjskim i śledziami bałtyckimi.

Na przedmieściu portowym mieszkali rybacy, flisacy, sternicy i szyprowie skupieni w cechach.

Archiwum udostępniło swoje zbiory z czasów średniowiecza, epoki nowożytnej,
XIX i XX wieku.

Wśród eksponatów znalazły się dokumenty średniowieczne, zdjęcia, plany, mapy,
księgi ewidencyjne i cechowe.

Archiwalia udostępnione na wystawie podzielono na następujące działy:

• Gospodarka
• Praca
• Rekreacja
• Katastrofy

Wśród eksponatów znalazły się miedzy innymi:

• dokument w sprawie rozstrzygnięcia sporu miedzy szyprami z 1460 r.
• przywilej Stefana Batorego dla cechu szyprów toruńskich z 1596
• szkic Kępy Bazarowej z XIX w.
• mapa ukazująca regulację linii brzegowej Wisły z lat 80-tych XIX w.
• księga członków cechu szyprów w Toruniu z 1397 r.
• spis przedmieszczan  z Rybaków z 1708 r.
• fotografie drewnianych domów rybaków
• rysunek Steinera przedstawiający toruński żuraw z połowy XVIII w.
• panoramy Torunia i widoki miasta od strony Wisły
• fotografie barek na Wiśle
• fotografie portu rzecznego z przełomu XIX/XX w.
• fotografie nadbrzeży toruńskich
• stare pocztówki portu drzewnego
• stare pocztówki przedstawiające spław drewna i flisaków
• opis założenia linii promowej w Toruniu w 1881 r.
• dokument przyznający prawo do połowu ryb
• regulamin starszych bractwa szyprów miasta Torunia z 1729 r.
• projekt barki mieszkalnej z 1942 r.
• alfabetyczny spis szyprów z lat 1863-1926
• lista płac załogi statku parowego z 1942 r.
• fotografia stoczni rzecznej w Toruniu z 1950 r.
• spis wyszczególniający rodzaje statków  z 1939 r
• pocztówki przedstawiające przeprawę promową
• plan Kępy Bazarowej z XIX wieku
• reklama łazienek na Kępie Bazarowej oferującej kąpiele rzeczne, słoneczne i piaskowe
• projekt karczmy nadwiślańskiej z XIX wieku
• projekt basenów planowanych na Kępie Bazarowej
• protokół zawalenia się mostu z 1753 r.
• wykresy poziomu lodu na Wiśle w latach 1910-1943
• zdjęcia z powodzi w 1960 r.
• spis poziomu Wisły za rok 1940
• zdjęcie okolic Trzeposza zalanych w 1898 r.

Archiwum Państwowe w Toruniu bardzo starannie przygotowało wystawę:

• koncepcja, opracowanie merytoryczne, wybór materiałów: dr Dariusz Chyła, Mateusz Superczyński
• współpraca merytoryczna: Roksana Nowosad, Hadrian Ciechanowski
• aranżacja, projekt plakatu, plansz i folderu: Marzena Kamińska.

Gorąco polecamy tę i następne wystawy organizowane przez toruńskich archiwistów.

Kościoły Toruńskie - wystawa w Archiwum Państwowym

 

Kościoły Toruńskie

Wystawa Archiwalna

Archiwum Państwowe w Toruniu

9-30 czerwca 2016

W środę 22 czerwca 2016 roku odwiedziliśmy wystawę "Kościoły Toruńskie" zorganizowaną przez Archiwum Państwowe w Toruniu z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów oraz 1050 rocznicy Chrztu Polski.

Na wystawie zaprezentowane zostały archiwalia związane z najstarszymi toruńskimi kościołami (również tymi już nieistniejącymi) oraz z toruńskimi klasztorami.

Wśród prezentowanych zbiorów Archiwum uwzględniło również materiały związane z toruńską reformacją i protestantami, którzy rządzili miastem od XVI do XX wieku.

Można było obejrzeć stare dokumenty, księgi, ryciny i plany kościołów.

Twierdza Toruń - wystawa archiwalna

 

Twierdza Toruń

 W ramach 15 Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki Archiwum Państwowe w Toruniu zorganizowało wystawę archiwalną pod tytułem „Twierdza Toruń”.

Obejrzeć ją można było w siedzibie APT na Placu Rapackiego 4 w dniach 18, 20-22 kwietnia.

Na wystawie można było zapoznać się z militarną architekturą grodu Kopernika na przestrzeni jego długich i barwnych dziejów. Zwiedzanie rozpoczynało się oczywiście od okresu średniowiecza. Zainteresowani mogli podziwiać na starych fotografiach nieistniejące już baszty i fragmenty murów obronnych.

Dla późniejszego okresu pojawiają się plany budowy nowożytnych fortyfikacji, które wzniesiono wokół średniowiecznych murów. Oprócz samej architektury obronnej na planach i widokach Torunia z XVII i XVIII wieku obserwujemy prowadzone oblężenia miasta z lat 1658 i 1703.

Od okresu nowożytnego przechodzimy do XIX wieku. Najpierw zapoznajemy się z rozbudową fortyfikacji w czasach Księstwa Warszawskiego, a następnie pruskich. Ogólnie rzecz biorąc, początkowo umocnienia wznoszono nadal wokół dzisiejszej starówki. Z czasem, w miarę rozwoju ówczesnej artylerii, zaczęto je odsuwać od centrum miasta. Dokładnie po zakończeniu wojny z Francją w 1871 roku Niemcy rozpoczęły budowę twierdzy pierścieniowej. Zwiedzający mogli obejrzeć projekty obecnych fortów, a także ilustracje ukazujące tętniące tam życie.

Ostatnimi okresami ukazanymi na wystawie są lata międzywojenne i II wojna światowa, kiedy nie prowadzono nowych prac budowlanych.

"Wszystkie drogi prowadzą do Torunia" - wystawa w Archiwum Państwowym w Toruniu

 

Wszystkie drogi prowadzą do Torunia

Wystawa

Archiwum Państwowe w Toruniu

14  Toruński Festiwal Nauki i Sztuki

26 kwietnia - 16 maja 2014 r.

W ramach 14 Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki Archiwum Państwowe w Toruniu zorganizowało bardzo ciekawą wystawę pod tytułem "Wszystkie drogi prowadzą do Torunia".

Tematem przewodnim wystawy jest motyw przybywania do Torunia
i osiedlania się w naszym mieście.

Do Torunia wiodły trakty bite, drogi wodne i tory kolejowe.

Nawet sama nazwa Toruń pochodzi przecież od słowiańskiego słowa "tor",
oznaczającego drogę.

Przybywali tu osiedleńcy, turyści, uczniowie, żołnierze, kupcy.

Archiwum udostępniło swoje zbiory z czasów średniowiecza, epoki nowożytnej,
XIX i XX wieku.

Wśród eksponatów znalazły się dokumenty średniowieczne, zdjęcia, plany, mapy,
księgi ewidencyjne.

Archiwalia udostępnione na wystawie podzielono na następujące działy:

• nauka i kultura
• polityka
• wojna
• turystyka
• handel
• komunikacja
• osadnictwo

Wśród eksponatów znalazły się miedzy innymi:

- dokument rady miasta Kalisza z 1350 roku w sprawie kupców toruńskich
- dokument starosty inowrocławskiego z 1400 roku w sprawie kupców toruńskich
- dokument papieża Leona X z 1516 roku potwierdzający wolności Torunia
- przywilej Zygmunta Starego z 1543 roku zezwalający na utworzenie w Toruniu
składu solnego
- spis osób, którym nadano prawa miejskie z lat 1627-1716
- grafika przedstawiająca oblężenie Torunia przez Szwedów w 1655 roku
- projekt frontu Domu Artusa z 1750 roku
- plan miasta Torunia z 1793 roku
- granice miasta Torunia z 1793 roku
- ordynacja przyznająca Żydom wolności osadnictwa i uprawy rzemiosła z 1802 roku
- grafika przedstawiająca Napoleona Bonaparte w Toruniu przed domem Mikołaja Kopernika w 1812 roku
- plan ulic i zabudowań przedmieść toruńskich z 1853 roku
- plan miasta Torunia z 1882 roku
- plan granic Chełmińskiego Przedmieścia z 1882 roku
- widok ogólny Torunia z XIX wieku
- wizerunek mostu drewnianego na Wiśle z XIX wieku
- fotografia bramy mostowej z drugiej połowy XIX wieku
- plan Torunia i okolicy z 1903 roku
- spis członków dożywotnich Towarzystwa Naukowego w Toruniu z lat 1907-1921
- fotografia z inauguracji pierwszego roku akademickiego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika autorstwa Alojzego Czarneckiego

Archiwum Państwowe w Toruniu bardzo starannie przygotowało wystawę.

Odwiedzających oprowadzał i ciekawie opowiadał pracownik archiwum.

Można było również otrzymać folder wystawy, który zawiera wiele cennych informacji
i smakowitych ciekawostek.

Możemy się z niego dowiedzieć na przykład, że w XIX wieku w Niemczech służba wojskowa w Twierdzy Toruń uważana była za wyjątkowego pecha.

Świadczy o tym powiedzenie:
"Wen Gott bestraft in seinem grösten Zorn, den schickt er auf die Festung Thorn"
- Kogo Bóg każe w swym największym gniewie - tego wysyła do Twierdzy Toruń.

Inna forma powiedzenia popularna wśród pruskich poborowych:
„Wen Gott strafen will mit seinem Zorn, den schickt er in die Festung Thorn”

 

O sukcesie wystawy świadczy fakt, że choć miała trwać tylko 3 dni przedłużono ją na 3 tygodnie.

Przygotowanie merytoryczne wystawy: dr Dariusz Chyła, Zbigniew Woźniak, Hadrian Ciechanowski.

Przygotowanie konserwatorskie: Joanna Janowska, Marzena Kamińska.

Aranżacja plastyczna, projekt plakatu, projekt i opracowanie graficzne folderu: Marzena Kamińska.