Podcast o książce „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego”

Dział Informacyjno-Bibliograficzny Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej - Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu zaprasza Państwa do wysłuchania 22 odcinka podcastu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom, dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.

Na dzisiejszym spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego” autorstwa dr Magdaleny Geragi.

Książka „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego” została wydana w 2026 roku przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną - Książnicę Kopernikańską w Toruniu na zlecenie Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, który sfinansował publikację.

Jest to dwutomowe wydawnictwo przedstawiające 80 zasłużonych kobiet.

Wybór nazwisk był niezwykle trudny i zsubiektywizowany; często inspiracją były rozmowy z regionalistami, rodzinami i pracownikami instytucji regionalnych, niekiedy lektura materiałów źródłowych, traktujących o kobietach ikonicznych, a odkrywająca nazwiska tych bohaterek, które kryły się w ich cieniu.

Powstanie publikacji wiąże się z ogłoszonym w 2024 roku przez Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego „Rokiem Kobiet Odważnych Województwa Kujawsko-Pomorskiego” który był hołdem dla wszystkich kobiet regionu, które tworzyły historie Kujaw, Pomorza i ziemi dobrzyńskiej i działy na rzecz społeczeństwa i narodu.

Benedyktyńska kwerenda, wytrwałość i zaangażowanie autorki, uważna lektura materiałów źródłowych, liczne rozmowy z członkami rodzin, świadkami wydarzeń i regionalnymi badaczami, sprawiły, że powstało dzieło wyjątkowe.

Publikacja dr Magdaleny Geragi wypełnia głęboką lukę w pamięci społecznej.

Dzisiaj oczywista staje się potrzeba przypominania i podkreślania, jak ważną rolę w historii odgrywały i wciąż odgrywają kobiety, jak bogate mogą być ich życiorysy, jak ważny może być ich głos.

Książka prezentuje mieszkanki naszego regionu, patriotki walczące o wolną Polskę, działaczki społeczne, siostry zakonne i świeckie katoliczki, zwolenniczki równouprawnienia, łączniczki, poetki, nauczycielki, malarki i lekarki, które wykazywały się wielką odwagą i poświęceniem.

To kronika, w której sylwetki najbardziej rozpoznawalnych reprezentantek naszego województwa przeplatają się z historiami kobiet, które w dotychczasowej świadomości społecznej pozostawały bezimienne.

 

Transkrypcja

Podcast o książce „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego”

Dzień dobry

Zapraszam Państwa do wysłuchania 22 odcinka podcastu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, który poświęcony jest najciekawszym książkom, dotyczącym regionu kujawsko-pomorskiego.

Nazywam się Grzegorz Barecki i jestem pracownikiem Pracowni Regionalnej Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Dział ten zajmuje się między innymi:

- pieczą nad księgozbiorem regionalnym,

- udostępnianiem książek i czasopism z terenu Kujaw i Pomorza,

- udzielaniem informacji o naszym regionie.

W Pracowni Regionalnej zgromadziliśmy kilka tysięcy książek i czasopism poświęconych regionowi kujawsko-pomorskiemu.

 

Na dzisiejszym spotkaniu chciałbym polecić Państwu książkę „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego” autorstwa dr Magdaleny Geragi.

Magdalena Geraga jest doktorem nauk humanistycznych z zakresu literaturoznawstwa.

Ukończyła studia magisterskie na kierunkach filologia polska, filozofia i etnologia.

Obecnie jest słuchaczką studiów podyplomowych na kierunku „Ochrona środowiska”.

Jest miłośniczką fauny, flory, regionalizmu i dobrej literatury.

To także była sportsmenka.

Jest autorką prac z zakresu antropologii kultury.

Opublikowała wiele artykułów w czasopismach naukowych i literackich.

Jest pracowniczką Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

Prowadzi w Książnicy spotkania i dyskusje z uznanymi polskimi pisarzami, badaczami i dziennikarzami.

Wśród jej gości są między innymi: Ewa Lange, Katarzyna Puzyńska, Violetta Wróblewska, Alicja Balcerzak, Adam Zadworny, Andrzej Stasiuk, Maja Wolny, Agnieszka Jankowiak-Maik, Ewa Wnuk, Olga Wiechnik, Jakub Małecki, Borys Tynka, Bianka Kunicka, Mieczysław Gorzka, Martyna F. Zahorska.

Prowadzi również własny podcast na platformie Spotify pod tytułem: „Post dictum. Rozmowy w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu”
( https://open.spotify.com/show/033zRqtQW52jtCUzIeDHJQ ).

Jest autorką cieszącej się dużym powodzeniem posterowej wystawy i towarzyszącej jej prelekcji pod tytułem: „Dzielna książkowa poszukiwana od zaraz. Feminatywy w ogłoszeniach o pracę w toruńskiej prasie codziennej z lat 1867-1939”.

 

Książka „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego” została wydana w 2026 roku przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną - Książnicę Kopernikańską w Toruniu na zlecenie Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, który sfinansował publikację.

Jest to dwutomowe wydawnictwo przedstawiające 80 zasłużonych kobiet, prezentujących różne profesje – bardziej lub mniej znanych, takich, których nazwiska pojawiały się na pierwszych stronach gazet, często ikon województwa, jak i tych, które dotychczas milczały i o których milczano.

Wybór nazwisk był niezwykle trudny i zsubiektywizowany; często inspiracją były rozmowy z regionalistami, rodzinami i pracownikami instytucji, niekiedy lektura materiałów źródłowych, traktujących o kobietach ikonicznych, a odkrywająca nazwiska tych bohaterek, które kryły się w ich cieniu.

Kryterium doboru opierało się na dwóch filarach: życiorys powinien być zamkniętą kartą, a sama kobieta – związana z obecnym województwem kujawsko-pomorskim.

Publikacja ma charakter popularnonaukowy; każdy biogram wzbogacony jest nie tylko o teksty źródłowe, ale i materiał fotograficzny, a także ciekawostki historyczne, które wyjaśniają pewne kwestie związane z „wielką historią”, w którą uwikłane są losy bohaterek.

Stopień kompletności i szczegółowości poszczególnych życiorysów wynika jedynie z dostępności materiałów źródłowych.

W książce zastosowano „układ holenderski”, co oznacza, że każdy z tomów zawiera biogramy ułożone alfabetycznie, nie zamykając możliwości kontynuowania przygody z biograficzną herstorią.

 

W książce opisano historię następujących kobiet:

1.     Altman Tosia (Lipno, Włocławek) - Harcerka, działaczka żydowskiego ruchu oporu, członkini kierownictwa Ha-Szomer Ha-Cair, bojowniczka w getcie warszawskim

2.     Aspis Aleksandra (Nieszawa, Włocławek) - Pedagożka, działaczka kulturalna

3.     Banasiak Halina (Toruń) - Żołnierka Armii Krajowej, nauczycielka tajnego nauczania, punkt kontaktowy, więźniarka obozu w Stutthof

4.     Barthel de Weydenthal Jadwiga (Bądkowo, Padniewo, Włocławek) - Kurierka i wywiadowczyni Polskiej Organizacji Wojskowej, komendantka Oddziału Żeńskiego Polskiej Organizacji Wojskowej w Warszawie (następnie komendantka wszystkich Oddziałów Żeńskich Polskiej Organizacji Wojskowej w Królestwie Polskim w Komendzie Naczelnej Polskiej Organizacji Wojskowej), rzeźbiarka

5.     Bartkiewiczówna Janina (Toruń) - Harcmistrzyni, organizatorka żeglarstwa harcerskiego, twórczyni i komendantka Ośrodka Wodnego Związku Harcerstwa Polskiego w Funce, po wojnie ostatnia komendantka Pomorskiej Chorągwi Harcerek, opiekunka trędowatych w Afryce

6.     Barylska Maria (Książki, Rywałd, Wąbrzeźno) - Sekretarz i naczelnik w Urzędzie Gminy w Książkach, przewodnicząca Rady Miasta Wąbrzeźna, wielokrotnie odznaczana działaczka samorządowa

7.     Bembnista Helena (Bydgoszcz, Nakło nad Notecią) - Ofiara niemieckiego, okupacyjnego mordu sądowego

8.     Błeńska Wanda (Toruń) - Członkini „Gryfa Pomorskiego” podporucznik Wojskowej Służby Kobiet, lekarka opiekująca się trędowatymi w Ugandzie

9.     Brandt Zdana Ludwika (Bydgoszcz, Włocławek) - Działaczka społeczna, doktor nauk medycznych, twórczyni i ordynator oddziału dziecięcego, dyrektor Szpitala Miejskiego nr 1 we Włocławku

10.  Castner Elvira (Sępólno Krajeńskie) - Nauczycielka, stomatolożka, działaczka na rzecz praw kobiet

11.  Chełmicka Maria (Chełmno, Mgoszcz, Okalewo, Toruń) - Działaczka społeczna i niepodległościowa, więźniarka obozu w Ravensbrück

12.  Cybulska Wanda (Brodnica) - Kierowniczka sekcji kurierek i łączniczek Inspektoratu Brodnica Armii Krajowej

13.  Cyrklaff Jadwiga (Golub-Dobrzyń) - Przedwojenna harcerka, członkini Armii Krajowej, łączniczka, działaczka pomocy społecznej

14.  Danilewicz Zielińska Maria (Aleksandrów Kujawski, Włocławek) - Pisarka, prozaiczka, krytyczka literacka, bibliotekarka

15.  Dymska Monika (Rogóźno, Toruń, Tuchola) - Nauczycielka, szefowa hufca Przysposobienia Wojskowego Kobiet, członkini organizacji „Grunwald” i „Związku Jaszczurczego”, kombatantka Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej

16.  Dziubińska Jadwiga (Kruszynek) - Posłanka na Sejm Ustawodawczy (1919-1922), autorka nowatorskich programów pedagogicznych, założycielka szkół rolniczych

17.  Gajewska Felicja (Turzno, Wielka Łąka) - Ziemianka, społeczniczka, filantropka

18.  Górska Wanda (Bydgoszcz) - Działaczka społeczna i kulturalna

19.  Grossówna Helena (Toruń) - Tancerka, aktorka teatralna i filmowa, działaczka w organizacji dywersyjnej Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej „Wachlarz”, odznaczona krzyżem Zasługi z Mieczami, uczestniczka powstania warszawskiego – porucznik w batalionie „Sokół”

20.  Iwanowska Wilhelmina (Toruń) - Pierwsza w Polsce astrofizyczka i profesorka astronomii, pionierka spektroskopii astronomicznej w Polsce, kierowniczka Zespołu Katedr Astronomii i Astrofizyki, a następnie Instytutu Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

21.  Jachnina Anna (Bydgoszcz, Ciechocinek) - Członkini Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej, odznaczona krzyżem Armii Krajowej, dziennikarka, redaktorka rozgłośni Polskiego Radia, twórczyni Rozgłośni Regionalnej, laureatka m.in. Nagrody im. Oskara Kolberga oraz Złotego Mikrofonu

22.  Jagielska-Nowak Irena (Kuśnierz, Toruń) - Łączniczka w Inspektoracie Rejonowym Toruń, w Wydziale Łączności i Informacyjno-Wywiadowczym Komendy Okręgu Pomorze, kurierka sztabu Okręgu Pomorskiego Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i Zrzeszenia „Wolność i Niepodległość”

23.  Janta-Połczyńska Maria (Komierowo, Raciąż, Wysoka) - Ziemianka, działaczka społeczna i oświatowa, Matka Chrzestna statku „Dar Pomorza”, członkini Towarzystwa Ziemianek Pomorskich

24.  Jaroszewicz Maria Helena (Dziewanowo (Lasoty), Grudziądz) - Członkini Związku Strzeleckiego i Oddziału Bojowego Polskiej Partii Socjalistycznej w Krakowie, komendantka Oddziału Żeńskiego Polskiej Organizacji Wojskowej w Lublinie, współorganizatorka Oddziału Lotnego Polskiej Organizacji Wojskowej, więźniarka Pawiaka, kurierka Komendy Polskiej Organizacji Wojskowej w Rosji, działaczka społeczno-polityczna, posłanka i senatorka II Rzeczypospolitej, żołnierka Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej

25.  Jaworska Genowefa (Inowrocław) - Nauczycielka, członkini Związku Strzeleckiego i Przysposobienia Wojskowego Kobiet, żołnierka Armii Krajowej

26.  Juta z Chełmży (Bielczyny, Chełmża) - Błogosławiona Kościoła katolickiego, mistyczka, w latach dwudziestolecia międzywojennego patronka Chełmży

27.  Karłowska Maria (Dębowa Łąka, Jabłonowo Pomorskie, Karłowo, Topolno, Toruń) - Zakonnica, założycielka i pierwsza przełożona generalna Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej, błogosławiona Kościoła katolickiego

28.  Karwat Zofia (Chełmża, Obozin, Toruń, Warszewice) - Ziemianka, działaczka społeczna i kulturalna, sanitariuszka podczas wojny polsko-ukraińskiej w 1918-1919 roku

29.  Komendzińska Aleksandra (Bydgoszcz, Grudziądz, Toruń) - Żołnierka I Samodzielnego Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater, major Wojska Polskiego

30.  Kowalska Jadwiga (Chełmno, Toruń) - Współorganizatorka „Batalionów Śmierć za Wolność”, współredaktorka konspiracyjnej gazety „Za Wolność i Lud”

31.  Krzycka Anna (Inowrocław, Żnin) - Redaktorka i współwydawczyni czasopisma dla kobiet „Moja Przyjaciółka”

32.  Kuncewiczowa Maria (Włocławek) - Pisarka, tłumaczka wykładowczyni na Uniwersytecie w Chicago, wiceprezes PEN Clubu w latach 1940-1946

33.  Kurowska Halina (Chełmno, Chełmża, Grzywna, Toruń) - Komendantka pionu kobiecego Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”, podporucznik, łączniczka kierownictwa organizacji „Ojczyzna”, oficer batalionu „Iwo” w powstaniu warszawskim

34.  Lech Janina (Włocławek) - Współorganizatorka Kujawskiego Związku Polityczno-Literackiego, członkini Szarych Szeregów, Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej

35.  Łojewska-Stempniewicz Jadwiga (Brodnica, Grudziądz, Wąbrzeźno) - Komendantka Przysposobienia Wojskowego Kobiet, uczestniczka kontrwywiadu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej

36.  Łubieńska Zofia (Bydgoszcz, Toruń, Trzebcz Szlachecki) - Ziemianka, nauczycielka, działaczka społeczna i kulturalna, dziennikarka, pisarka

37.  Mahrburg Anna Izabela (Gniewkowo, Inowrocław, Ugoszcz, Toruń) - Łączniczka w grupie „Kóz”  Komórki Kwatermistrzowskiej Łączności i Ręcznego Przerzutu w Komendzie Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej

38.  Mortęska Magdalena (Chełmno, Pokrzywno, Topolno) - Polska zakonnica ze zgromadzenia Mniszek Zakonu św. Benedykta, ksieni klasztoru benedyktynek w Chełmnie, mistyczka, reformatorka, założycielka kongregacji chełmińskiej, autorka dzieł religijnych

39.  Nawojka (Dobrzyń nad Wisłą) - Pierwsza polska studentka i nauczycielka

40.  Negri Pola (Bydgoszcz, Lipno) - Aktorka filmowa i teatralna o międzynarodowej sławie

41.  Niedziałkowska-Dobaczewska Wanda (Toruń, Żnin) - Prozaiczka, poetka, autorka sztuk dla teatrów lalkowych

42.  Nowicka Maria (Toruń, Włocławek) - Wywiadowczyni siatki Komendy Głównej Armii Krajowej, kierowniczka Referatu Wojskowej Służby Kobiet Inspektorat Armii Krajowej Włocławek

43.  Orszt Antonina (Brześć Kujawski, Jankowo, Kikół, Nieszawa, Skępe) - Łączniczka Wydziału V Komendy Okręgu Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej Pomorze

44.  Orszt Feliksa (Kikół, Toruń, Włocławek) - Łączniczka Wydziału V Komendy Okręgu Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej Pomorze, łączniczka i wywiadowczyni Inspektoratu Armii Krajowej Włocławek

45.  Orszt-Burda Helena (Kikół) - Żołnierka Armii Krajowej, łączniczka Komendy Okręgu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej Pomorze

46.  Papusza (Inowrocław) - Romska poetka

47.  Piasecka Anna (Feliksowo, Otłoczyn, Toruń) - Posłanka na Sejm Ustawodawczy (1920-1922), pedagożka, działaczka społeczno-oświatowa i polityczna

48.  Piskorska Helena (Bydgoszcz, Toruń) - Społeczniczka, nauczycielka, archiwistka, kierowniczka Archiwum Miejskiego w Toruniu

49.  Potulicka Aniela (Anielin, Bogacin, Bydgoszcz, Gabrielin, Goncarzewy, Kasprowo, Kazin, Marynin, Michalin, Nakło nad Notecią, Niedola, Potulice, Samsieczno, Ślesin, Teresin, Urszulin) - Ziemianka, filantropka, działaczka społeczna

50.  Pufal Anastazja (Nakło nad Notecią) - Członkini Delegatury Rządu na Kraj na Pomorzu, kierowniczka Referatu Opieki Społecznej na powiat Wyrzyski i przyległe rejony

51.  Rolbieska Wanda Jadwiga (Bydgoszcz) - Nauczycielka, dyrektorka szkoły, społeczniczka

52.  Rutkowska Halina (Bydgoszcz, Serock, Świecie) - Kapitan, współorganizatorka samopomocy społecznej w Bydgoszczy, działaczka Wojskowej Służby Kobiet, instruktorka organizacji kobiecej Pomoc Żołnierzowi, podczas powstania warszawskiego oficer łączności Sztabu Komendy Głównej Armii Krajowej, odznaczona m. in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari

53.  Sczaniecka Irena (Chełmża, Nawra) - Ziemianka, filantropka, edukatorka, działaczka stowarzyszeń i organizacji katolickich

54.  Serafin Stefania (Biskupice, Gąsawa, Toruń) - Nauczycielka, działaczka społeczna, członkini grupy dywersyjno-sabotażowej „Grunwald”, działaczka konspiracyjna

55.  Siemaszkowa Wanda (Bydgoszcz) - Aktorka teatralna i filmowa, reżyserka, pedagożka, działaczka społeczna, dyrektorka: Teatru Miejskiego w Bydgoszczy, Teatru Popularnego im. Bogusławskiego w Poznaniu, Teatru Ziemi Rzeszowskiej

56.  Sierakowska Helena (Łapinóżek, Osiek, Rypin, Toruń, Skrwilno) - Ziemianka, działaczka społeczno-polityczna i oświatowa

57.  Skórzewska Maria (Lubostroń, Łabiszyn) - Hrabina na Lubostroniu, działaczka narodowa i niepodległościowa, organizatorka służb sanitarnych i aprowizacyjnych na froncie północnym

58.  Sobocińska Maria (Skępe, Wymyślin) - Komendantka Wojskowej Służby Kobiet Obwodu Armii Krajowej Lipno oraz Wojskowej Służby Kobiet Inspektoratu Armii Krajowej Włocławek

59.  Sobocińska Stanisława Zofia (Skępe, Wymyślin) - Kierowniczka sekcji opieki społecznej Wojskowej Służby Kobiet Obwód Armii Krajowej Lipno

60.  Spryszyńska-Przedlacka Irena (Aleksandrów Kujawski, Włocławek) - Kurierka V Wydziału Łączności Komendy Okręgu Armii Krajowej Pomorze, organizatorka sekcji sanitarnej Wojskowej Służby Kobiet Obwodu Armii Krajowej Włocławek

61.  Stabrowska Halina (Bydgoszcz) - Działaczka społeczna, żołnierka Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej

62.  Staruszkiewicz Władysława (Grudziądz) - Pedagożka, działaczka społeczna, współzałożycielka Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Grudziądzu, członkini grupy „Obwód II”

63.  Staruszkiewicz Zofia (Grudziądz) - Polska lekkoatletka, sprinterka, wielokrotna mistrzyni kraju

64.  Steinbornowa Helena (Koronowo, Toruń) - Działaczka narodowa i społeczna, członkini kilkudziesięciu polskich towarzystw i organizacji kulturalno-oświatowych, przewodnicząca Komitetu Powitania Wojsk Polskich w Toruniu w 1920 roku, współpomysłodawczyni otwarcia toruńskiej Lecznicy Dobrego Pasterza

65.  Sujkowska Salomea Izabela (Grudziądz) - Lekarka, członkini Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, informatorka i łączniczka „Orła Białego”, działaczka na rzecz lokalnej społeczności, Honorowa Obywatelka Grudziądza

66.  Szuman Wanda (Toruń) - Działaczka społeczna, pedagożka, pionierka pedagogiki specjalnej, Honorowa Obywatelka Miasta Torunia

67.  Szymborska Wisława (Toruń) - Poetka, krytyczka, eseistka, felietonistka, tłumaczka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, dama Orderu Orła Białego

68.  Teskowa Wincentyna (Bydgoszcz) - Działaczka społeczna, współzałożycielka, długoletnia administratorka, redaktorka, dyrektorka i akcjonariuszka „Dziennika Bydgoskiego”, Radna Miasta Bydgoszczy (1925-1927)

69.  Tuchołkowa Stefania (Bożejewiczki, Bydgoszcz) - Ziemianka, literatka, publicystka, działaczka społeczna i narodowa, aktywistka ruchu kobiecego

70.  Walasiewiczówna Stanisława (Wierzchownia) - Lekkoatletka, mistrzyni olimpijska, wielokrotna rekordzistka Polski, Europy i świata

71.  Wazówna Anna (Brodnica, Golub-Dobrzyń) - Szwedzka królewna, siostra króla Zygmunta III Wazy, starościna brodnicka i golubska

72.  Wichlińska, Justyna (Inowrocław, Ostrów nad Gopłem, Tuczno) - Ziemianka, działaczka społeczna, inicjatorka akcji patriotycznych, charytatywnych, edukacyjnych

73.  Wodzińska Maria (Kłóbka, Nasiegniewo, Osięciny, Siemnowo, Służewo, Włoszyce) - Pianistka, kompozytorka, malarka

74.  Wolfthorn Julie (Toruń) - Malarka, graficzka, członkini i założycielka Berlińskiej Secesji, wieloletnia członkini Stowarzyszenia Berlińskich Artystek

75.  Zakrzewska Leokadia Zofia (Brodnica, Bydgoszcz, Grudziądz) - Łączniczka Inspektoratu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej Brodnica, członkini Sekcji Łączności, Sekcji Opieki Wojskowej Służby Kobiet Inspektoratu Armii Krajowej Brodnica

76.  Zakrzewska Maria Lidia (Brodnica) - Zastępczyni referentki Wojskowej Służby Kobiet i kierowniczka Sekcji Opieki Wojskowej Służby Kobiet Inspektoratu Armii Krajowej Brodnica

77.  Zawacka Elżbieta (Toruń) - Generał, żołnierka Armii Krajowej, kurierka, powstaniec warszawski, emisariuszka „Zo”, pedagożka, współtwórczyni Fundacji „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”

78.  Zbiegniewska Izabela (Włocławek) - Nauczycielka, patriotka, działaczka społeczna

79.  Zieleniewska Władysława (Brodnica) - Komendantka Wojskowej Służby Kobiet Inspektoratu Brodnica

80.  Żuławska Kazimiera (Toruń) - Romanistka, tłumaczka, taterniczka i alpinistka, działaczka kobieca, odznaczona Medalem Niepodległości, pośmiertnie uhonorowana tytułem „Sprawiedliwej wśród narodów świata”

 

Bardzo polecam lekturę książki „Biogramy kobiet (od)ważnych województwa kujawsko-pomorskiego”

Powstanie publikacji wiąże się z ogłoszonym w 2024 roku przez Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego „Rokiem Kobiet Odważnych Województwa Kujawsko-Pomorskiego” który był hołdem dla wszystkich kobiet regionu, które tworzyły historie Kujaw, Pomorza i ziemi dobrzyńskiej i działy na rzecz społeczeństwa i narodu.

„Rok Kobiet Odważnych Województwa Kujawsko-Pomorskiego” był doskonałą okazją do prezentacji bohaterek niezwykłych, często zmieniających bieg historii, a jednak zapomnianych, uhonorowaniem kobiet, którym historia pisana przez mężczyzn z ich perspektywy często odbierała prawo głosu i decydowania o sobie, a które mimo to walczyły zarówno o równe prawa, jak i równe obowiązki.

Prace nad książką trwały 2,5 roku.

Benedyktyńska kwerenda, wytrwałość i zaangażowanie autorki, uważna lektura materiałów źródłowych, liczne rozmowy z członkami rodzin, świadkami wydarzeń i regionalnymi badaczami, sprawiły, że powstało dzieło wyjątkowe.

Publikacja dr Magdaleny Geragi wypełnia głęboką lukę w pamięci społecznej.

Dzisiaj oczywista staje się potrzeba przypominania i podkreślania, jak ważną rolę w historii odgrywały i wciąż odgrywają kobiety, jak bogate mogą być ich życiorysy, jak ważny może być ich głos.

Mimo że kobiety stanowią 51% społeczeństwa, to według statystyk niespełna 3% ulic nosi ich imiona, stanowią jedynie 4% wszystkich postaci w podręcznikach, a zaledwie 10% szkół ma matronkę!

Książka prezentuje mieszkanki naszego regionu, patriotki walczące o wolną Polskę, działaczki społeczne, siostry zakonne i świeckie katoliczki, zwolenniczki równouprawnienia, łączniczki, poetki, nauczycielki, malarki i lekarki, które wykazywały się wielką odwagą i poświęceniem.

To kronika, w której sylwetki najbardziej rozpoznawalnych reprezentantek naszego województwa przeplatają się z historiami kobiet, które w dotychczasowej świadomości społecznej pozostawały bezimienne.

Opracowanie jest bogato ilustrowane.

 

Był to kolejny odcinek cyklu „Biblioteka Kujaw i Pomorza”, w którym prezentuję najciekawsze książki związane z naszym regionem.

Wszystkie one są dostępne w Pracowni Regionalnej Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu przy ul. Słowackiego 8.

Dziękuję za uwagę i pozdrawiam serdecznie.

 

Słownik biograficzny powiatu toruńskiego. T. 5

 

Słownik biograficzny powiatu toruńskiego. T. 5 

pod redakcją Macieja Krotofila,
Waldemara Rozynkowskiego

Wydawca: Starostwo Powiatowe w Toruniu

Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora"

Toruń 2020

Sygnatura SIRr IIIA/92t.5

Starostwo Powiatowe w Toruniu wydało kolejny, piąty już tom „Słownika Biograficznego Powiatu Toruńskiego”.

Publikacja ma olbrzymie znaczenie dla budowania tożsamości lokalnej mieszkańców powiatu i zachowania jego kulturowego dziedzictwa.

Pięć tomów słownika biograficznego scala mieszkańców powiatu, którego ziemie należały w XIX wieku do dwóch różnych zaborów.

Słownik poświęcony jest ludziom, którzy odegrali istotną rolę w rozwoju lokalnego życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego.

Wśród autorów haseł znaleźli się wybitni specjaliści i pasjonaci, historycy, regionaliści, historycy sztuki: Sebastian Bartkowski, Aleksandra Dworzecka, Barbara Łaukajtys, Ryszard Muzioł, Aneta Niewęgłowska, Andrzej Pabian, Waldemar Rozynkowski, Marcin Seroczyński, Katarzyna Tomkowiak, Andrzej Walczyński, Bartłomiej Wicherek, Przemysław Zieliński.

Słownik zawiera 23 biogramy:

1. Józef Ast
2. Jan Nepomucen Berwid
3. Franciszek Cieszyński
4. Tadeusz Dobrowolski
5. Antoni Domachowski
6. ks. Leon Dzienisz
7. Leon Filcek
8. Stanisław Gorczyca
9. Stanisława Marianna Jaworska
10. Wiktor Leśniewicz
11. Jan Monarski
12. Władysław Rożek
13. Stanisław Klemens Strzyżowski
14. Franciszek Wiencek
15. Julian Wiśniewski
16. Franciszek Żmich

Należy podkreślić, że biogramy w słowniku nie są typowymi, skrótowymi notkami.

To wielostronicowe, pełnowartościowe, rozbudowane biografie, oparte na pieczołowitej kwerendzie.

Szkice biograficzne wzbogaca również bogata dokumentacja fotograficzna

Leśnicy dla Niepodległej : biografie 24 leśników

 

Leśnicy dla Niepodległej
Biografie 24 leśników, ich rodzin i bliskich

Tom 2

pod redakcją Tadeusza Chrzanowskiego

Wydawca: 
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu,
Polskie Towarzystwo Leśne. Oddział w Toruniu
Studio Artystyczno-Reklamowe "Pomorze" w Bydgoszczy

Toruń 2021

Sygnatura SIRr IIIA/129t.2

Obszerny drugi tom opracowania "Leśnicy dla Niepodległej" zawiera biografie polskich leśników, którzy ofiarnie pracowali w minionym stuleciu dla Lasów Państwowych i niepodległości Polski.

W książce znajdziemy sylwetki wybitnych osobistości budujących fundament Lasów Państwowych po 1918 roku,  oraz sylwetki zwykłych leśników, którzy w codziennym trudzie pracowali na sukces Lasów Państwowych.

Wśród opisywanych postaci są organizatorzy oporu przeciwko okupacji niemieckiej i ofiary stalinowskich represji.

Są wśród bohaterów opracowania dyrektorzy lasów, nadleśniczowie, leśniczowie.

Najliczniej reprezentowani są leśnicy z Kujaw, Pomorza i Wielkopolski oraz Kresów.

Wspominają ich bliscy, świadkowie, badacze i pasjonaci historii.

Ich biografie są jednocześnie obrazem życia całek leśnej rodziny i ich bliskich.

Indywidualne losy tworzą różnorodny i bogaty obraz życia polskich leśników minionego wieku.

W indywidualnych losach poszczególnych leśników skupiają się jak w soczewce wszystkie aspekty dramatycznych doświadczeń międzywojennego pokolenia polskiej inteligencji, skazanej przez okupantów na zagładę.

Tom przypomina sylwetki następujących osób:

1. Nadleśniczy Bolesław Osiński
2. Dyrektor Feliks Osiński
3. Inżynier Teodor Sroczyński
4. Nadleśniczy Bolesław Kiszkiel
5. Nadleśniczy Marian Wilgocki
6. Nadleśniczy Sobiesław Mościcki
7. Leśniczy Stefan Lipiński
8. Nadleśniczy Norbert Dutkiewicz
9. Leśniczy Jan Stetkiewicz
10. Nadleśniczy Stefan Beer
11. Przodownik leśny Ignacy Rząska
12. Nadleśniczy Tadeusz Metzig
13. Leśniczy Wiaczesław Hlebowicz
14. Nadleśniczy Aleksander Wysiński
15. Inżynier Ryszard Kazimierz Borowy
16. Nadleśniczy Czesław Łopuski
17. Nadleśniczy Lech Babiński
18. Inżynier Franciszek Sosnowski
19. Leśniczy Henryk Bolcek
20. Inspektor Ryszard Sierpiński
21. Leśniczy Stanisław Czaiński
22. Leśniczy Leonard Karolewski
23. Nadleśniczy Eugeniusz Bicz
24. Leśniczy Józef Mazgaj

Osobne rozdziały zostały poświęcone dramatycznym wydarzeniom i zbrodniom popełnionym również na leśnikach, takim jak:

- Zbrodnia w Rudzkim Moście

-,Zbrodnia Katyńska

- Zbrodnia Wołyńska

- KL Auschwitz

- Sowieckie deportacje

Chełmiński słownik biograficzny. T. 2

 

Stefan Rafiński

Chełmiński słownik biograficzny. T. 2 

Wydawnictwo Muzeum Ziemi Chełmińskiej

Chełmno 2015

Sygnatura SIRr IIIA/67a

Stefan Rafiński to zasłużony chełmiński biograf, historyk i regionalista.

Jest  autorem wielu książek i artykułów naukowych.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępne są jego następujące publikacje:

• Bonifacy Łazarewicz / Stefan Rafiński. - Grudziądz : Polskie Towarzystwo Historyczne 1978. 
• Chełmiński słownik biograficzny. T. 2 / Stefan Rafiński. - Chełmno : Wydawnictwo Muzeum Ziemi Chełmińskiej 2015. 
• Chełmiński słownik biograficzny / Stefan Rafiński. - Chełmno : Wydawnictwo Muzeum Ziemi Chełmińskiej 2006. 
• Dr Jan Sujkowski, lekarz i działacz narodowy na Pomorzu / Stefan Rafiński. - Grudziądz : Polskie Towarzystwo Historyczne, 1976.
• Mały słownik biograficzny uczniów Gimnazjum Chełmińskiego z XIX i pocz. XX w. / Stefan Rafiński. - Chełmno : Wydawnictwo Muzeum Ziemi Chełmińskiej 2020. 
• Mieczysław Łyskowski / Stefan Rafiński. - Grudziądz : Polskie Towarzystwo Historyczne, 1978. 
• Nauczanie języka polskiego w gimnazjum chełmińskim w latach 1840-1849 / Stefan Rafiński. - Toruń : UMK 1971. 
• Nieznane przyczynki do biografii prof. dr. med. Ludwika Rydygiera / Stefan Rafiński. - Warszawa : PWN, 1978.
• Objazdowa działalność Teatru Miejskiego w Grudziądzu na Pomorzu w okresie międzywojennym / Stefan Rafiński ; Gdańskie Towarzystwo Naukowe Wydział I Nauk Społecznych i Humanistycznych. - Gdańsk : Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1990. 
• Portret zapomnianego dziennikarza pomorskiego Jana Michała Rakowskiego / Stefan Rafiński. - Grudziądz : Polskie Towarzystwo Historyczne, 1979.
• Władysław Cieszyński, dziennikarz i działacz gdański / Stefan Rafiński. - Gdańsk : Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1975. 
• Z dziejów Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Chełmnie / Stefan Rafiński. - Bydgoszcz : Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2001. 

Szczególnym zainteresowaniem Stefana Rafińskiego cieszyła się zawsze biografistyka.

Jego dziełem jest dwutomowy "Chełmiński Słownik Biograficzny"

Tom pierwszy ukazał się w 2006 roku i liczył 325 sylwetek osób niepospolitych związanych życiem i działalnością z Chełmnem.

Tom drugi "Chełmińskiego Słownika Biograficznego" został wydany w 2015 roku. 

Obejmuje on kolejnych 190 życiorysów wybitnych chełminiaków.

Słownik prezentuje osoby wyróżniające się w dziedzinie nauki, muzyki, sztuki, medycyny, oświaty, prawa i walki o niepodległość.

Ważne miejsce w  II tomie zajęli maturzyści Gimnazjum Chełmińskiego.

Byli to zwłaszcza przyszli duchowni, którzy w okresie zaborów mieli największe możliwości oddziaływania na społeczeństwo poprzez szerzenie oświaty, mecenat nad organizacjami narodowymi oraz instytucjami o charakterze gospodarczym.

Wśród maturzystów wyróżniali się też członkowie Korpusu Kadetów, którzy chlubnie zapisali się walcząc bohatersko na frontach drugiej wojny światowej.

W słowniku znaleźli się też chełmińscy kasztelanowie, podkomorzowie, sędziowie ziemscy z okresu staropolskiego.

Uwzględniono działalność Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie.

Nie zapomniano o profesorach  Akademii Chełmińskiej.

Kontynuacją "Chełmińskiego Słownika Biograficznego" (tom i i II) jest  "Mały słownik biograficzny uczniów Gimnazjum Chełmińskiego z XIX i pocz. XX w.", w którym znalazło się 51 biogramów absolwentów Gimnazjum Chełmińskiego.