Diecezja włocławska w okresie II wojny światowej

 

Wojciech Frątczak

Diecezja włocławska w okresie II wojny światowej 

Wydanie drugie poprawione i uzupełnione

Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników

Włocławek 2013

Sygnatura SIRr XXXIV/213

Książka ks. Wojciecha Frątczaka jest kompendium wiedzy o diecezji włocławskiej w latach II wojny światowej. 

Diecezja włocławska poniosła wówczas olbrzymie straty materialne. 

Jednak przede wszystkim pamiętać należy o gehennie diecezjan i duchownych. 

Na tych terenach obowiązywał prawie całkowity zakaz życia religijnego. 

Kościoły zostały albo zniszczone, albo przeznaczone np. na magazyny. 

Prawdziwą kaźń zgotowali hitlerowcy duchownym. 

Ponad 50% kapłanów pracujących w diecezji włocławskiej zginęło z rąk hitlerowskiego okupanta.

Ginęli w różnych okolicznościach, przede wszystkim w obozach koncentracyjnych wśród których na niechlubne pierwsze miejsce wysuwa się Dachau, gdzie zgromadzono księży i zakonników z całej Polski, a także innych państw. 

Spośród tych włocławskich duchownych, którzy zginęli dając świadectwo swej wiary, patriotyzmu i człowieczeństwa, niektórzy zostali wyniesieni na ołtarze. 

Najpierw w 1987 r. został wpisany w poczet błogosławionych bp Michał Kozal, nazywany Mistrzem Męczenników. 

Niemała grupa duchownych włocławskich została beatyfikowana wśród 108 męczenników II wojny światowej w 1999 r. przez Jana Pawła II w Warszawie.

Autor przedstawia losy duchowieństwa i wiernych świeckich oraz ich zmaganie się z hitlerowską nawałą zła. 

Opracowanie imponuje wręcz bogactwem zebranych faktów szczegółowych i wnikliwym opisem różnych stron działalności męczeńskiego Kościoła włocławskiego w czasie II wojny światowej.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie : archiwalia

 

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie : archiwalia

pod redakcją ks. Wacława Dokurno

Wydawca: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie

Przeczno 2020

Sygnatura SIRr  VIII/In-Przeczno-3

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie doczekał się juz kilku cennych opracowań:

1. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie : odkrywanie przeszłości / pod redakcją Krystyny Sulkowskiej-Tuszyńskiej, Wacława Dokurno. - Przeczno  2016.

2. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie : wystrój i wyposażenie / pod redakcją Krystyny Sulkowskiej-Tuszyńskiej i ks. Wacława Dokurno. - Przeczno 2019. 

3. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie : archiwalia / pod redakcją ks. Wacława Dokurno. - Przeczno : Wacław Dokurno 2020. 

Prezentowana publikacja poświęcona jest archiwaliom dotyczącym parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie.

Najcenniejsze dokumenty ocalały w archiwum diecezjalnym w Pelplinie.

Niestety Niemcy zniszczyli w czasie II wojny światowej dokumenty z XIX i XX wieku.

Obecnie archiwalia z Przeczna znajdują się w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie oraz Archiwum Akt Dawnych Diecezji Toruńskiej.

Zachowały się: 

- wizytacje kanoniczne, które były systematycznie prowadzone przez delegatów Biskupów Chełmińskich

- wizytacje dziekańskie

- kroniki parafialne

- wybrane księgi metrykalne z okresu od połowy XVII wieku do początków XIX wieku

Do publikacji dodano również przetłumaczony z języka niemieckiego dokument o rozgraniczeniu ziemi parafialnej z 1847 roku oraz publikację z 1938 roku "Przeczno-Cudowny zakątek" autorstwa Grzegorza Ziółkowskiego.

Archiwalne dokumenty zostały przetłumaczone na język polski.

Historia pieśnią wyśpiewana

 

Ryszard Muzioł

Historia pieśnią wyśpiewana
150 lat nieprzerwanej działalności kościelnego chóru mieszanego pw. "Świętej Cecylii" w Chełmży

Wydawca: Machina Druku

na zlecenie Towarzystwa Przyjaciół Chełmży 

i Stowarzyszenia Tumska 14 

Chełmża 2019

Sygnatura SIRr VIII/Ch-22

Kościelny chór mieszany "Święta Cecylia" w Chełmży działa nieprzerwanie od 1869 roku.

Do dziś zachował się sztandar chóru ufundowany w 1931 roku.

Księga pamiątkowa jubileuszu 150-lecia chóru poświęcona jest chórzystom, którzy chór ustanowili i nadal dbają o jego rozwój.

W tle dziejów chóru przedstawiona jest też historia wspólnoty parafialnej Konkatedry pw. Św. Mikołaja Biskupa w Chełmży. 

Chór założono w czasach pruskiego Kulturkampfu, germanizacji i walki z Kościołem Katolickim..

Trwał on przy polskości i wierze w czasach okupacji hitlerowskiej i stalinowskich represji.

W książce wspomina się twórców chóru, opiekunów, dyrygentów, organistów i śpiewaków, którym należy się pamięć i wdzięczność.

Niektórzy chórzyści mogli pochwalić się kilkudziesięcioletnim stażem.

Członkowsko w chórze przechodziło również z pokolenia na pokolenie, jak to miało miejsce w przypadku dwóch pokoleń organistów-dyrygentów z rodziny Dorawów.

Opracowanie przedstawia początki śpiewu choralnego w Chełmży sięgające 1251 roku.

Przedstawiono obszernie wpływy XIX-wiecznego ruchu cecyliańskiego na liturgie i rozwój chórów parafialnych.

Osobno przedstawiono sylwetki patronów, opiekunów i dyrygentów chóru.

Pierwszym dyrygentem i organistą chóru "Święta Cecylia" w latach 1869-1880 był jego założyciel Karol Reiske, urodzony w Grudziądzu, nauczyciel męskiej szkoły katolickiej.

Kolejnymi dyrygentami i organistami chóru byli Paweł Żelazny (1880-1929), Stefan Szczepan Dorawa (1929-1958), Alfons Dorawa (1958-2019), Tomasz Niżygorocki (2019- ).

Kolejny rodział opisuje występy chóru, udział w uroczystościach, repertuar, nagrody i otrzymane wyróżnienia.

Obszernie opisano 100-lecie chóru i kolejne jubileusze.

Księga pamiątkowa wydana jest na najwyższym poziomie sztuki edytorskiej.

Dzieje chóru ilustrują liczne archiwalne i współczesne fotografie.

 

Alojzy Szudrowicz - Kapituła kruszwicka : w tysiąclecie powołania biskupstwa w Kruszwicy

 

Alojzy Szudrowicz

Kapituła kruszwicka
W tysiąclecie powołania biskupstwa w Kruszwicy

Wydawnictwo Pejzaż

Bydgoszcz 2013

Sygnatura SIRr XXXIV/175

W 1013 roku zostało powołane biskupstwo Kruszwickie.

W 1124 roku siedziba biskupstwa została przeniesiona do Włocławka.

Z istnieniem diecezji wiąże się powstanie w Kruszwicy kapituły katedralnej.

Kościołem katedralnym była pierwotnie katedra św. Wita, a po jej zniszczeniu w 1096 roku katedra św. Piotra w Kruszwicy.

Od 1559 roku to kościół pw. św. Piotra i Pawła.

Monografia Alojzego Szudrowicza składa się z pięciu rozdziałów, które przedstawiają w porządku chronologicznym dzieje kapituły w Kruszwicy.

Na początku autor przedstawia różne poglądy na temat powstania i istnienia biskupstwa w Kruszwicy.

Przybliża też spór o przeniesienie czy połączenie biskupstwa z Włocławkiem.

Autor odnosi się również do kwestii istnienia w Kruszwicy w średniowieczu kolejno dwóch kapituł przy kościele św. Wita i kościele św. Pawła.

W przypadku każdej z kapituł opisano jej powstanie, majątek i organizacje.

Obszernie zostało opisane funkcjonowanie kapituły przy kościele św. Piotra i Pawła w czasach nowożytnych.

Pomocne okazały się tu statuty kapituły z 1516 i 1670 roku.

Przedstawiono organizacje kapituły, jej majątek, bibliotekę.

Opisano stosunek kapituły do do reformacji i odnowy potrydenckiej.

Przedstawiono szczegółowo pełnienie przez kanoników Służby Bożej.

Osobny rozdział poświęcono walce o przetrwanie kapituły w XIX wieku.

Podano też informacje o udziale kanoników w powstaniach narodowych.

Na zakończenie opracowania przybliżono okoliczności nadania kapitule nowych statutów w okresie międzywojennym oraz opisano jej najnowszą historię w okresie po 1945 roku,

Uzupełnieniem książki jest aneks, w którym wymieniono prałatów i kanoników kruszwickich od początku XII wieku do 2013 roku

Waldemar Rozynkowski - Ojcze Święty, Toruń! : dokument i świadectwo o Papieżu św. Janie Pawle II

 

Ojcze Święty, Toruń! : dokument i świadectwo o Papieżu św. Janie Pawle II

opracował Waldemar Rozynkowski

Wydawca: Europejskie Centrum Współpracy Młodzieży

Toruń 2020

Sygnatura: SIRr XXXIV/197

Jest to wydanie jubileuszowe z okazji 100. rocznicy urodzin św. Jana Pawła II -patrona województwa kujawsko-pomorskiego.

Osią publikacji  jest wizyta duszpasterska Papieża w Toruniu, jaka miała miejsce 7 czerwca 1999 roku.

Spotkanie z Papieżem powraca wciąż w historii Torunia, jest przypominane przez wiele osób, które uczestniczyły w modlitwie na lotnisku lub słuchało wykładu w Auli UMK.

W Toruniu nie brakuje pamiątek będących owocem wizyty św. Jana Pawła II.

Opracowanie składa się z ośmiu części.

Rozdział I przedstawia informacje o pobytach Karola Wojtyły jeszcze jako biskupa i kardynała  w Toruniu.

Rozdział II przypomina o nadaniu Janowi Pawłowi II  tytułu Honorowego Obywatela Miasta Torunia, a Szkole Podstawowej nr 13 imienia Jana Pawła II.

Rozdział III dotyczy przygotowań do wizyty Papieża w Toruniu w 1999 roku.

Rozdział IV zawiera teksty związane bezpośrednio z dniem wizyty Jana Pawła II w Toruniu

Rozdział V zwraca uwagę na to, co narodziło się w życiu mieszkańców Torunia w związku z wizytą Papieża.

Rozdział VI poświęcony jest żałobie torunian po śmierci Jana Pawła II.

Rozdział VII opisuję starania o kanonizację Papieża.

Rozdział VIII mówi o Papieżu Janie Pawle II jako o świętym i jako o patronie, o Jego orędownictwie.

Od 2017 roku św. Jan Paweł III jest również patronem województwa kujawsko-pomorskiego.

W opracowaniu wykorzystano teksty pochodzące głownie z czterech źródeł:

• "Głos z Torunia" dodatek diecezji toruńskiej  do tygodnika "Niedziela"
• "L'Osservatore Romano" (edycja polska)
• "Głos Uczelni" - pismo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
• strony internetowe Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Kolejnym ważnym źródłem jest przewodnik przygotowany dla pielgrzymów na spotkanie z Ojcem Świętym " Bóg jest miłością. Jan Paweł II w Toruniu 7 czerwca 1999"

W jubileuszowym wydawnictwie znalazły się również teksty, wspomnienia i świadectwa napisane specjalnie na potrzeby książki przez kilkudziesięciu świadków opisywanych wydarzeń.

Publikacja została dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Lata 1956–1957 jako czas przełomu. Tom IV osobistych zapisków "Pro memoria" kard. Stefana Wyszyńskiego

 

Stefan Wyszyński, Pro memoria, t. 4: 1956–1957, red. Michał Białkowski (współpraca Monika Wiśniewska), IPN, Archidiecezja Warszawska i Archidiecezja Gnieźnieńska, UKSW, Warszawa 2020, 584 s.[/caption]

Wykład dr hab. Michała Białkowskiego, prof. UMK

Lata 1956–1957 jako czas przełomu.
Tom IV osobistych zapisków Pro memoria kard. Stefana Wyszyńskiego

Zapraszam 10 grudnia na Facebook Książnicy Kopernikańskiej godz. 18.00

https://www.facebook.com/KsiaznicaKopernikanska

Lata 1956–1957 jako czas przełomu. Tom IV osobistych zapisków Pro memoria kard. Stefana Wyszyńskiego

Redaktor najnowszego tomu Pro memoria, Michał Białkowski, opowie w trakcie wykładu zarówno o powstaniu tego wydawnictwa źródłowego, ale i o samych czasach, jakich zamieszczone w nim dokumenty dotyczą. Opublikowano teksty od momentu powrotu Prymasa Tysiąclecia z uwięzienia, pod koniec października 1956 r., aż do końca grudnia 1957 r.

Dr hab. Michał Białkowski, prof. UMK,
fot. Monika Dejneko-Białkowska

Edycja osobistych zapisków kard. Stefana Wyszyńskiego jest jednym z największych przedsięwzięć edytorskich podjętych w ostatnich latach przez historyków Kościoła. Dotąd wydano pierwszych siedem tomów obejmujących lata 1948–1961. Cieszy, że wśród tego zacnego grona edytorów znalazł się torunianin, znany historyk Kościoła katolickiego, politolog i regionalista, wykładowca na Wydziale Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie UMK. Wcześniej dał się poznać m.in. jako badacz historii Soboru Watykańskiego II czy autor tekstów o roli katolików świeckich w przeobrażeniach polityczno-społecznych w Polsce w XX-XXI w. Od 2017 r. jest prezesem Klubu Inteligencji Katolickiej w Toruniu, pełni również funkcje sekretarza Porozumienia Klubów Inteligencji Katolickiej w Polsce.

Kardynał Stefan Wyszyński,
fot. ze zbiorów Instytutu Prymasowskiego

Lata 1956-1957 to szczególny czas w historii Kościoła w naszym kraju. Ponowne objęcie – przez kard. Stefana Wyszyńskiego – przewodzenia Kościołowi katolickiemu w Polsce wiązało się z wyjątkową aktywnością duszpasterską, społeczną i polityczną hierarchy. Ważne były wówczas kontakty ze środowiskami katolików świeckich, początek realizacji zaprojektowanego w Komańczy programu duszpasterskiego Wielkiej Nowenny. Tom zawiera także relacje ze spotkań z ludźmi władzy – Władysławem Gomułką i Józefem Cyrankiewiczem. Ostatnie dwa miesiące 1956 r. oraz rok 1957 to bowiem czas intensywnych kontaktów państwo – Kościół katolicki, mających swój początek w przełomie politycznym. Był to także czas wizytacji parafii, w tomie relacje z odwiedzin we Włocławku, duszpasterskiej wizyty w parafii pw. Opatrzności Bożej na toruńskim Rudaku oraz w jej kościele filialnym w Otłoczynie, w Cierpicach i w Małej Nieszawce, w parafii pw. św. Wacława w Grabiu i prowadzonym przez siostry elżbietanki zakładzie dla sierot (dziś Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Intelektualnie).

Wydawnictwo, jak i wykład, na który zapraszam, doskonale popularyzuje posługę prymasowską kard. Stefana Wyszyńskiego.

Premiera książki odbędzie się 3 XII 2020 roku w Instytucie Pamięci Narodowej w Warszawie.

Oto zapowiedź wydawnicza na stronie Instytutu Pamięci Narodowej:
https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/110282,Stefan-Wyszynski-Pro-memoria-t-4-19561957.html

dr Katarzyna Tomkowiak

Andrzej Radzimiński - Życie i obyczajowość średniowiecznego duchowieństwa

 

Andrzej Radzimiński

Życie i obyczajowość średniowiecznego duchowieństwa

Seria: Człowiek - Symbol - Historia

Towarzystwo Miłośników Historii

Wydawnictwo DiG

Warszawa 2002

Sygnatura SIRr XXXIV/127

Autor publikacji - profesor Andrzej Radzimiński z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - specjalizuje się w badaniach nad średniowiecznym duchowieństwem i historią Kościoła w Polsce i w Państwie Zakonu Krzyżackiego.

Książka poświęcona jest zagadnieniu dotąd słabo opracowanemu - życiu codziennemu i obyczajom kleru.

Opracowanie opiera się na bardzo różnorodnym materiale źródłowym, na który składają się sprawozdania z podróży, rachunki, dokumenty papieskie, statuty kapitulne i synodalne.

Na książkę składa się 9 szkiców: 

• Krewni w Kościele - czyli o roli związków rodzinnych przy obejmowaniu urzędów kościelnych
• Małżeństwa duchownych - przerwanie karier kościelnych
• Duchowni i kobiety. Obraz wzajemnych relacji płynący z dokumentów papieskich
• Pieniądz w życiu wspólnoty kleru świeckiego. Przykład kapituły katedralnej we Włocławku
• Codzienne funkcjonowanie wspólnot kanonickich. przykłady statutów kapituł kolegiackich w Łęczycy, Kruszwicy, Wieluniu i Warszawie
• Duchowni w zmaganiach z prawem kanonicznym i własnym sumieniem. Analiza dyspens papieskich
• Z życia codziennego kleru krzyżackiego w XV wieku. Rachunki plebanów Torunia i Brodnicy
• Życie i obyczaje kleru w państwie krzyżackim w Prusach. Postanowienia statutów synodalnych oraz innych źródeł Duchowny na papieskim dworze - czyli jak załatwiano sprawy kościelne na najwyższym szczeblu

Wojciech Polak - Historia ciągle żywa

 

Wojciech Polak

Historia ciągle żywa
Studia i materiały

Oficyna Wydawnicza FINNA

Gdańsk - Toruń 2011

Sygnatura SIRr VIb/9-47

Prezentowana publikacja jest zbiorem kilkunastu artykułów i tekstów źródłowych o różnorodnej tematyce.

Większość z nich dotyczy oporu społecznego wobec systemu komunistycznego, represji ze strony Służby Bezpieczeństwa przeciwko Kościołowi katolickiemu  i NSZZ "Solidarność".

Wiele tekstów przybliża realia stanu wojennego i działalności opozycji niepodległościowej w Toruniu.

Podstawę źródłową opracowania stanowią przede wszystkim dokumenty archiwalne wytworzone przez Służbę Bezpieczeństwa i przechowywane w Instytucie Pamięci Narodowej.

Autor korzystał również z relacji uczestników i świadków opisywanych wydarzeń.

Część tekstów była publikowana już wcześniej - teraz zostały one poszerzone i uzupełnione.

Po raz pierwszy można zapoznać się z tekstami dotyczącymi następujących zagadnień:

• Starania Józefa Piłsudskiego o wskrzeszenie Uniwersytetu Wileńskiego
• Wydarzenia marca 1981 r. w Toruniu
• Dokumenty z Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej dotyczące zajść ulicznych w dniach 31 sierpnia i 1 września 1982 r.
• Rekin ludojad i emisje "Radia Solidarność"

Książkę uzupełniają fotografie i ilustracje z lat 80-tych.